Conflicten Teller nl

  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtsstrijd
  • Dit heeft nog niet geleid tot geweld of de spanningen gaan niet langer met geweld gepaard
  • Het conflict speelt nu, of niet langer dan een jaar geleden
  • Er is gewapende strijd om de macht over (een deel van) het land
  • Bij de strijd is minstens één regeringsleger en één andere gewapende groepering betrokken
  • Er is gewapende strijd geweest tussen gewapende groepen met meer dan 25 doden per jaar.
  • Er is nu geen grootschalige gewapende strijd meer, er is een vredesakkoord, staakt-het-vuren of het conflict is slapend
  • Er vallen (relatief) weinig doden door de strijd; minder dan 25 per jaar.
  • De oorzaken van het conflict zijn nog niet echt weggenomen.
  • Er kan opnieuw gewapende strijd uitbreken.
  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtstrijd.
  • Het conflict valt niet onder de bovenstaande 3 definities, maar is belangrijk genoeg om onder de aandacht te worden gebracht.
  • Bij dit conflict zijn filmpjes en/of teksten beschikbaar waarin de persoonlijke verhalen achter het conflict verteld worden.
  • KIik op de vertellerknop hierboven om de popup met de filmpjes te openen.

Aantal conflicten
in de wereld

Peru

Hanna Pak | Juli 2014

Inleiding

Vanaf de jaren ’80 werd er in Peru een interne strijd gevoerd tussen Sendero Luminoso, MRTA en het Peruaanse leger. Hierbij vielen in totaal zo’n 65.000 slachtoffers, waarvan de meesten tot de inheemse bevolking behoorden. Het geweld nam flink af in 1992, toen de leider van Sendero Luminoso werd gearresteerd. Toch is het conflict tot op de dag van vandaag niet afgesloten. Er zijn nog duizenden vermisten en de meeste slachtoffers van het conflict hebben geen erkenning of financiële compensatie gekregen. Ook is er een restant van Sendero Luminoso actief in de drugshandel.

Edit
Delete
Chronologie

1970: Oprichting van Sendero Luminoso (Lichtend Pad) door Abimael Guzman

1980: Begin van de terroristische optredens van Sendero Luminoso

1982: Oprichting van Movimiento Revolucionario Túpac Amaru (MRTA - Revolutionaire Beweging Túpac Amaru)

1982: Het Peruaanse leger begint een tegenaanval op Sendero Luminoso 

1992: Sendero Luminoso leider Abimael Guzman wordt gearresteerd en veroordeeld tot levenslang voor terrorisme

1995: Amnestiewet voor Peruaanse leger en politie m.b.t. gepleegde mensenrechtenschendingen en misdaden vanaf 1980

1996: Gijzeling van ca. 500 mensen in de ambtswoning van de Japanse ambassadeur in Lima door MRTA

1997: Het Peruaanse leger maakt na 126 dagen op gewelddadige wijze een einde aan de gijzeling

2000: President Alberto Fujimori moet gedwongen aftreden en vlucht naar  Japan

2001: Instelling van de Peruaanse Verzoenings- en Waarheidscommissie

2001: Amnestiewet uit 1995 wordt geschrapt

2003: Verzoenings- en Waarheidscommissie presenteert rapport met feiten van geweldplegingen tussen 1980 en 2000

2007: Fujimori wordt door Chili uitgeleverd aan Peru en veroordeeld tot 6 jaar celstraf voor machtsmisbruik

2009: Fujimori wordt veroordeeld voor schending mensenrechten (25 jaar) en corruptie (7,5 jaar)

Edit
Delete
Betrokken actoren

Bij een conflict zijn altijd meerdere actoren betrokken. Dit kunnen organisaties zijn zoals politieke partijen, regeringen van betrokken landen, rebellen groepen, of internationale organisaties zoals de Verenigde Naties. In sommige gevallen zelfs individuele personen, bijvoorbeeld de president van een land of een rebellenleider. Hieronder staan de verschillende actoren die een rol speelden in het conflict in Peru en hun standpunten kort beschreven


Sendero Luminoso (Lichtend Pad)

Deze terreurbeweging werd in 1970 opgericht door de filosoof Abimael Guzman. Sendero Luminoso wilde Peru door middel van revolutie veranderen in een communistische samenleving en bestreed alle (vermeende) tegenstanders van deze revolutie met geweld en terreur. Vooral onder de arme boerenbevolking had Sendero Luminoso aanvankelijk veel aanhang, in het bijzonder onder de jongeren. Velen van hen hadden op de universiteit gestudeerd in de hoop op een betere toekomst, maar vanwege de economische crisis en grote werkloosheid werden zij gedwongen tot banen onder hun niveau in de afgelegen streken van Peru. De sympathie voor Sendero Luminoso verdween toen bleek hoe gewelddadig deze beweging te werk ging.


Movimiento Revolucionario Túpac Amaru (MRTA – Revolutionaire Beweging Túpac Amaru)

De MRTA, opgericht in 1982, had als doel om de Peruaanse regering omver te werpen en het imperialisme (buitenlandse invloed) in Peru te bestrijden. De acties van de MRTA waren vooral gericht op Amerikaanse doelen en de Peruaanse zakenelite, die werd gekidnapt om losgeld te krijgen. De MRTA beschermde (net als Sendero Luminoso) ook cocahandelaren en -boeren in ruil voor geld en wapens. 


Peruaanse leger

Het offensief van het Peruaanse leger en de politie tegen Sendero Luminoso en MRTA begon in 1982 en was bruut en slecht georganiseerd. De soldaten begonnen een heksenjacht op de aanhangers van Sendero Luminoso en creëerden een klimaat van angst en verklikking. Daarnaast maakten zij zich schuldig aan mensenrechtenschendingen, zoals martelingen en verkrachtingen. Het leger werd berucht om zijn verdwijningstechniek. Veel ‘verdachte personen’ werden meegenomen naar een militaire basis en daarna nooit meer teruggezien. 


Rondas Campesinas (boerenpatrouilles)

Deze lokale boerenpatrouilles waren oorspronkelijk ontstaan ter bescherming tegen (vee)diefstallen, maar groeiden uit tot burgermilities die hun dorpsgemeenschap wilden beschermen tegen het terrorisme van Sendero Luminoso. De Rondas Campesinas werden ook ingezet en bewapend door het leger. Het geweld nam hierdoor nog meer toe, doordat zij regelmatig vochten tegen naburige dorpen en het recht in eigen hand namen.


Edit
Delete
Onderliggende structuren
De onderliggende structuren zijn de economische, politieke, sociale en religieuze oorzaken van een conflict. Hieronder wordt beschreven hoe deze verschillende oorzaken een rol spelen bij het conflict in Peru. Deze factoren sluiten elkaar uiteraard niet uit, vaak zijn deze factoren afhankelijk van elkaar en beïnvloeden ze elkaar.


Sociaal-economisch

De belangrijkste oorzaak voor de ontwikkeling van het conflict is de sociale ongelijkheid in Peru. Er is namelijk tot op de dag van vandaag een grote kloof tussen arm en rijk, waarbij de armen vooral onder de boeren- en indianenbevolking te vinden zijn. Deze inheemse bevolking heeft een eigen taal (bijvoorbeeld Quechua of Aymara) en cultuur, en woont veelal in gebieden met weinig voorzieningen en een slechte infrastructuur. De kloof tussen arm en rijk in Peru bestaat al eeuwenlang, vanaf de Pre-Inca tijd tot aan de Spanjaarden, die de inheemse bevolking als slaven lieten werken en hen als minderwaardig ras behandelden. Toen Peru vervolgens onafhankelijk werd in 1824, bleef de macht in handen van enkele machtige families en stond de inheemse bevolking nog steeds onderaan de sociale ladder. Mijnbedrijven en andere multinationals zetten de uitbuiting voort, door de natuurlijke rijkdommen van Peru te exploiteren ten koste van de lokale bevolking. 


Politiek

Tijdens de jaren ’50 en ’60 groeide het verzet van de inheemse bevolking tegen de oneerlijke verdeling van land en inkomen. Diverse rebellengroeperingen streden tegen de Peruaanse regering, maar werden uiteindelijk verslagen. In 1968 kwam Juan Velasco Alvarado door een militaire staatsgreep aan de macht. Hij probeerde de omstandigheden voor de armen te verbeteren, bijvoorbeeld door het nationaliseren van Amerikaanse bedrijven en het doorvoeren van grootschalige landhervormingen. Deze maatregelen werkten echter averechts. De kleine boeren die een stuk grond hadden gekregen hadden vaak weinig ervaring, waardoor de landbouwopbrengsten sterk afnamen. Verder kampte de Peruaanse overheid met grote economische problemen en was de aandacht vooral gericht op de grote steden van Peru, waardoor er niet werd geïnvesteerd in de landelijke gebieden. Sendero Luminoso maakte gebruik van de afwezigheid van de staat door radicaal communistische ideeën te verspreiden en zichzelf op te stellen als alternatieve rechter. In de door Sendero Luminoso georganiseerde volksrechtbanken werden strenge vonnissen geveld, met lijfstraffen voor kleine vergrijpen en de doodstraf voor de ergste misdrijven.


Edit
Delete
Dynamiek

Naast de dieperliggende oorzaken zijn er ook ontwikkelingen die het conflict op korte of lange termijn beïnvloeden. Hiermee worden gebeurtenissen uit een conflict bedoeld, zoals opstanden en vredesonderhandelingen. Wanneer het conflict heviger wordt spreken we van escalatie. Zwakt het conflict af? Dan is er sprake van de-escalatie.


Sfeer van terreur, angst en wantrouwen

Vanaf 1980 werd Sendero Luminoso actief als terreurbeweging in de provincie Ayacucho en andere arme regio’s van Peru. Dorpelingen moesten hun vee en oogstopbrengsten afstaan, kinderen werden gerekruteerd als strijders en lokale autoriteiten moesten aftreden onder druk van geweld. Verder dwongen martelingen, ontvoeringen, aanslagen, en vernietiging van oogsten de boerenbevolking om de kant van Sendero Luminoso te kiezen. Hoewel de inheemse bevolking erg leed onder het geweld en de terreur, werd er aanvankelijk weinig aandacht aan besteed door de politiek en de media. Het conflict speelde zich af in de provincie, dus ver weg van Lima. Vanaf 1982 werd er toch ingegrepen en werd de noodtoestand afgekondigd in verschillende regio’s, waardoor de leiding van het land in handen kwam van het leger. De militairen traden echter veel te hard op en richtten in tientallen dorpen bloedbaden aan. Als reactie ondernam Sendero Luminoso wraakacties tegen ‘spionnen van het leger’ en escaleerde het conflict nog verder. Veel burgers werden bovendien slachtoffer en dader tegelijk, omdat zij zelf ook actief geweld gingen gebruiken. In de sfeer van terreur en angst nam het onderlinge wantrouwen onder de bevolking toe, waardoor buren en familieleden elkaar verraadden en doden. Honderdduizenden mensen verlieten hun huizen en akkers om te vluchten naar de grote steden, waar zij zich vaak in sloppenwijken vestigden. 


Schending van mensenrechten

Het conflict speelde zich tot eind jaren ‘80 vooral af in de landelijke gebieden, maar dit veranderde toen Sendero Luminoso zijn activiteiten uitbreidde naar de grote steden en ook de Movimiento Revolucionario Túpac Amaru (MRTA) actief werd. Er werden diverse bomaanslagen gepleegd, waarbij talloze onschuldige burgerslachtoffers vielen. Als gevolg daarvan ging de Peruaanse overheid nog harder optreden tegen het terrorisme. Hierbij werden grove mensenrechtenschendingen begaan tegen de inheemse bevolking, die door de overheid verdacht werd van medeplichtigheid aan terroristische activiteiten. Onder het autoritaire bewind van president Alberto Fujimori (1990-2000) werden bepaalde burgerrechten opgeschort, zoals het grondwettelijk recht op een eerlijk proces. Mensen die verdacht werden van terrorisme werden berecht door anonieme rechters. Het idee was dat deze rechters zo werden beschermd tegen wraakacties, maar hierdoor verdwenen er ook veel mensen onschuldig achter slot en grendel. Daarnaast schakelde Fujimori paramilitaire doodseskaders in, gewapende groeperingen die politieke tegenstanders uit de weg ruimden en daarmee grote bloedbaden aanrichtten onder burgers.


Situatie onder controle

Op 12 september 1992 werd Sendero Luminoso leider Abimael Guzmán gearresteerd, waarmee het leger de situatie onder controle kreeg en het geweld drastisch verminderde. Sendero Luminoso viel uiteen in ongeorganiseerde gewapende groepen, die zich terugtrokken in de binnenlanden van Peru en zich nog meer dan voorheen op drugshandel gingen richten. De restanten van Sendero Luminoso zijn daar nog steeds actief. De laatste grote actie van MRTA was een gijzeling van 4 maanden in de Japanse ambassade in Lima. Aan deze gijzeling werd in april 1997 op gewelddadige wijze een einde gemaakt door het Peruaanse leger, waarbij alle gijzelnemers om het leven kwamen. Sindsdien is de MRTA zo goed als verslagen.


Verwerking van het conflict

Tijdens de regering van Fujimori was er weinig ruimte voor de verwerking van het conflict. In 1995 vaardigde Fujimori een amnestiewet uit, waardoor het leger en de politie werden vrijgesproken van alle misdaden die werden gepleegd vanaf 1980. Mensenrechtenorganisaties werden ervan beschuldigd dat zij ‘de legale wapens van het terrorisme’ waren. Na de val van Fujimori werd er in 2001 een Peruaanse Verzoenings- en Waarheidscommissie ingesteld, die de feiten van het conflict moest achterhalen op basis van getuigenissen van zowel daders als slachtoffers. Uit het rapport van 2003 bleek dat er tijdens het conflict zo’n 65.000 mensen waren omgekomen, waarbij de meeste slachtoffers waren gevallen onder de inheemse bevolking. In de afgelopen jaren is slechts een aantal van de belangrijkste betrokkenen berecht, waaronder enkele kopstukken van Sendero Luminoso en ex-president Fujimori. In 2007 en 2009 werd hij veroordeeld voor machtsmisbruik (6 jaar), mensenrechtenschendingen (25 jaar) en corruptie (7,5 jaar). De Peruaanse overheid heeft financiële compensatie aangekondigd voor van de slachtoffers van het conflict, maar tot op de dag van vandaag hebben de meeste slachtoffers deze compensatie niet ontvangen. Er worden nog duizenden mensen vermist en in sommige dorpsgemeenschappen komen daders en slachtoffers elkaar dagelijks tegen, wat nog steeds zorgt voor spanningen. Verder worden er nog regelmatig massagraven ontdekt. Het gedachtegoed van Abimael Guzmán leeft voort in de Movimiento Por Amnistía y Derechos Fundamentales (MOVADEF – Beweging voor Amnestie en Fundamentele Rechten), die probeert Abimael Guzmán vrij te krijgen en zich als politieke partij te registreren.

Actoren betrokken bij vredesinitiatieven
Hoe zou je het conflict kunnen weergeven in cijfers? Soms kunnen cijfers de hevigheid van een conflict heel goed weergeven. In dit stuk vind je de belangrijkste cijfers over het conflict in Peru.Vredesonderhandelingen kunnen door verschillende actoren worden opgezet zoals bijvoorbeeld de Verenigde Naties (VN) of de Afrikaanse Unie (AU). Hieronder lees je welke actoren betrokken zijn bij vredesinitiatieven.


Asociación Nacional de Familiares de Secuestrados, Detenidos y Desaparecidos del Peru (ANFASEB)

Het doel van ANFASEB is om (de waarheid over) personen te vinden die vermist, gevangen of verdwenen zijn tijdens het interne gewapende conflict. Daarnaast zet ANFASEB zich in voor herstelbetalingen voor familieleden van deze personen.


Asociación Pro Derechos Humanos (APRODEH)

APRODEH is één van de belangrijkste mensenrechtenorganisaties in Peru. Mede dankzij deze organisatie werden verschillende bloedbaden en gevallen van gedwongen sterilisatie van vrouwen tijdens het gewapende conflict  gerapporteerd en o.a. voor het Inter-Amerikaanse Hof voor de Rechten van de Mens gebracht.


Comisión de Derechos Humanos (COMISEDH)

Vanaf het begin van het interne gewapende conflict tot op heden zet COMISEDH zich in voor mensenrechten. Zo maakte COMISEDH maakte zich sterk voor de vrijlating van onschuldige gevangenen en werd de Peruaanse Verzoenings- en Waarheidscommissie op verschillende manieren ondersteund. Momenteel werkt COMISEDH aan acties die ervoor moeten zorgen dat de aanbevelingen van de Verzoenings- en Waarheidscommissie worden uitgevoerd. 


DEMUS

DEMUS komt op voor vrouwenrechten in Peru. De organisatie ondersteunt o.a. rechtszaken tegen daders van seksueel geweld tegen inheemse vrouwen die daar slachtoffer van werden tijdens het interne gewapende conflict.


Instituto de Defensa Legal (IDL)

Het IDL richt zich met verschillende activiteiten op het bevorderen en beschermen van mensenrechten, democratie en vrede in Peru en Latijns-Amerika. Een van de aandachtspunten is bijvoorbeeld de naleving van de aanbevelingen van de Peruaanse Verzoenings- en Waarheidscommissie.


Instituto de Estudios Peruanos (IEP)

Het IEP heeft verschillende projecten om mensen (vooral scholieren en docenten) bewust te maken van het belang om lessen te trekken uit het interne gewapende conflict in Peru. De centrale thema’s hierbij zijn democratie en culturele diversiteit.


Paz y Esperanza

Paz y Esperanza (‘Vrede en Hoop’) begon ten tijde van het gewapende conflict als christelijke mensenrechtenorganisatie in Peru om aandacht te vragen voor gevangenen, slachtoffers en mensenrechten. Ook werden kerken gestimuleerd om meer om te zien naar arme mensen. Vandaag de dag is Paz y Esperanza een internationale organisatie die zich vanuit een christelijke visie richt op de ontwikkeling van de Peruaanse samenleving en die van andere landen in Zuid-Amerika.


Links met Nemderland
Nederland probeert op verschillende manieren bij te dragen aan vrede in de wereld. Zo ook in Peru. Onder dit kopje vind je meer informatie over de belangrijke rol die Nederland heeft gespeeld in het conflict in Peru.


De Anne Frank Stichting werkt samen met de Peruaanse lokale partner Rural Educational Services (SER). In verschillende plaatsen in Peru wordt de Anne Frank tentoonstelling getoond, uitgebreid met een kleine tentoonstelling over het interne gewapende conflict in Peru. Daarnaast worden er workshops gegeven over mensenrechten, tolerantie en culturele diversiteit. 


Cijfers

Hoe zou je het conflict kunnen weergeven in cijfers? Soms kunnen cijfers de hevigheid van een conflict heel goed weergeven. In dit stuk vind je de belangrijkste cijfers over het conflict in Peru.

• Totaal aantal slachtoffers: ca. 65.000 
• Totaal aantal verdwenen personen: ca. 15.000 
• Sendero Luminoso was verantwoordelijk voor 54% van de slachtoffers, het leger en de politie voor 37% en de MRTA        voor 1,8% 
• 75% van de slachtoffers sprak het inheemse Quechua als moedertaal 
• 40% van de slachtoffers viel in de provincie Ayacucho

Links en downloads

Hieronder vind je interessante links naar media en websites.


Peruaanse Verzoenings- en Waarheidscommissie


Video’s

Slachtoffers

BBC – Peruvians bury mass grave victims

BU Today – Stories of Truth… Justice and Reparation?


Overblijfsel Sendero Luminoso

Al Jazeera English - People & Power: The New Shining Path


Publicaties

John C.K. Daly (2014) – ‘Peru’s Shining Path in Decline as Its MOVADEF Political Arm Broadens Appeal’, Terrorism Monitor Volume 12 Issue 10



Eva Willems (2012) – Het helen van historische wonden: slachtofferperspectieven in post-conflict Peru (1980 – 2012), Universiteit Gent


H. Veeken (1993) – ‘Peru, een land verziekt door geweld’, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde



Romans

Alonso Cueto (2009) – Het blauwe uur

Santiago Roncagliolo (2007) – Aprilrood

Mario Vargas Llosa (1995) – De geesten van de Andes


Films

The Milk of Sorrow / La teta asustada (2009)

Lucanamarca (2008)

The Fall of Fujimori: When Democracy and Terrorism Collide (2006)

State of Fear: The Truth About Terrorism (2004)

Paloma de papel (2003)

Courage / Coraje (1999)

You only live once / La vida es una sola (1994)