Conflicten Teller nl

  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtsstrijd
  • Dit heeft nog niet geleid tot geweld of de spanningen gaan niet langer met geweld gepaard
  • Het conflict speelt nu, of niet langer dan een jaar geleden
  • Er is gewapende strijd om de macht over (een deel van) het land
  • Bij de strijd is minstens één regeringsleger en één andere gewapende groepering betrokken
  • Er is gewapende strijd geweest tussen gewapende groepen met meer dan 25 doden per jaar.
  • Er is nu geen grootschalige gewapende strijd meer, er is een vredesakkoord, staakt-het-vuren of het conflict is slapend
  • Er vallen (relatief) weinig doden door de strijd; minder dan 25 per jaar.
  • De oorzaken van het conflict zijn nog niet echt weggenomen.
  • Er kan opnieuw gewapende strijd uitbreken.
  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtstrijd.
  • Het conflict valt niet onder de bovenstaande 3 definities, maar is belangrijk genoeg om onder de aandacht te worden gebracht.
  • Bij dit conflict zijn filmpjes en/of teksten beschikbaar waarin de persoonlijke verhalen achter het conflict verteld worden.
  • KIik op de vertellerknop hierboven om de popup met de filmpjes te openen.

Aantal conflicten
in de wereld

Spanje - Baskenland

Laatste update: december 2012 | Wietske Zevering

Inleiding

Baskenland is een gebied bestaande uit verschillende aangrenzende regio’s. Een deel van Baskenland is gelegen in het noorden van Spanje. Een kleiner deel van Baskenland ligt in het zuiden van Frankrijk. De Baskische groepering ETA voert zowel een politieke als een gewapende strijd voor een zelfstandig Baskenland. De ETA werd in de jaren vijftig opgericht als verzetsorganisatie in reactie op de onderdrukking door het regime van generaal Franco. Toen dit regime verdwenen was bleef de ETA doorgaan met het plegen van gewelddadige acties om hun doel te realiseren: een zelfstandig Baskenland. Door het geweld van de ETA zijn naar schatting 800 mensen om het leven gekomen.

Edit
Delete
Betrokken partijen

Onder dit kopje vind je data die belangrijk zijn in het conflict. Je kan zo  bijvoorbeeld snel zien in welk jaar opstanden plaats vonden of juist vredesverdragen werden ondertekend.


1894                            Ontstaan van Baskische onafhankelijkheidsbeweging 
1936-1939                   Spaanse Burgeroorlog 
1959                            Oprichting ETA 
1970                            Proces Burgos, veel ETA-leden veroordeeld 
1975                            Einde regime generaal Franco 
1980                            118 doden door aanslagen ETA 
1987                            20 doden bij bomaanslag in supermarkt Barcelona 
2006                            ETA kondigt wapenstilstand aan maar verbreekt deze 
2010                            ETA kondigt opnieuw wapenstilstand aan

Edit
Delete
Betrokken actoren

In een conflict zijn altijd meerdere actoren betrokken. Dit kunnen organisaties zijn zoals politieke partijen, regeringen van betrokken landen,  rebellengroepen, of internationale organisaties zoals de Verenigde Naties. In sommige gevallen zelfs individuele personen, bijv. de president van een land of een rebellenleider. Hieronder staan de verschillende actoren en hun standpunten kort beschreven.


ETA 
Baskenland en Vrijheid, dat is waar de Baskische woorden Euskadi Ta Askatasuna voor staan. Euskadi Ta Askatasuna staat beter bekend als ETA. De ETA is een Baskische groepering die strijdt voor de onafhankelijkheid van Baskenland. Deze groepering probeert dit doel te bereiken door zowel een politieke als een gewapende strijd te voeren op nationaal niveau. De ETA stelt als voorwaarde voor vrede dat zij, samen met het Franse deel van Baskenland, het land van de Basken kunnen vormen. Daarbij wil de ETA ook dat Baskenland de mogelijkheid krijgt zich af te scheiden en in de toekomst zelfstandig te worden.   

Spaanse regering 
 De Spaanse regering wil misschien met de ETA onderhandelen over de toekomst van Baskenland als zij naast het staakt-het-vuren zich overgeven en hun wapens inleveren.   

Bevolking 
Dit conflict is niet alleen een conflict tussen de ETA en de Spaanse regering. Ook de inwoners van Baskenland en Spanje zijn betrokken bij dit conflict. Zij werden in het recente verleden geconfronteerd met de gewelddadige acties van de ETA. Een steeds groter deel van de Spaanse bevolking keurt de acties van de ETA af door deel te nemen aan protesten, zo zal verderop in deze analyse te lezen zijn.

Edit
Delete
Dieperliggende oorzaken

De dieperliggende oorzaken zijn oorzaken die op economisch, politiek, sociaal en religieus vlak spelen in een land. Hier wordt beschreven wat de verschillende actoren vinden van die oorzaken en hoe die een rol spelen in het conflict. 


Baskenland is een regio bestaande uit zeven voormalige aangrenzende provinciën, waarvan er drie in zuidwest Frankrijk gelegen zijn. Dit deel van Baskenland wordt Iparralde (Noord-Baskenland) genoemd. Vier provincies liggen in het noorden van Spanje. Dit deel van Baskenland wordt Hegoalde (Zuid-Baskenland) genoemd. De regio grenst aan de Atlantische Oceaan. Zeker tachtig procent van de Basken woont in het Spaanse deel van Baskenland. 

Baskenland kent een historie die duizenden jaren teruggaat. De eerste geschreven bronnen over de Basken dateren uit de Romeinse tijd. De Basken wisten zich toen tegen de invloed van de Romeinen te beschermen. Daarbij hebben zij hun eigen taal, het Euskara, die met geen enkele andere taal verwantschap heeft, kunnen behouden. Rond de vijfde eeuw vestigden de Basken zich definitief ten Westen van de Pyreneeën aan de Atlantische Oceaan.


Sociaal
 

Een belangrijk woord uit de Baskische taal is gure. Het woord gure betekent ‘ons’. ‘Onze mensen’, ‘onze gerechten’, ‘ons dorp’: het veelvuldige gebruik van het woord gure creëert onder Basken het gevoel onderdeel uit te maken van een groep, een hechte gemeenschap. Een deel van de Basken ziet de gedeelde historie en de karakteristieken van de regio als zeer waardevol. De Baskische taal die zij spreken is al een duidelijk voorbeeld van de authenticiteit en gedeelde kenmerken van Baskenland. Deze taal is het Euskara, een eeuwenoude taal en in geen enkel opzicht verwant aan het Spaans. 

De invloed van Spanje en Frankrijk wordt door een deel van de Basken als gevaar gezien voor de specifieke karakteristieken van Baskenland. De ETA heeft als doel deze invloeden buiten de deur te houden. Dit kan volgens de ETA het beste wanneer Baskenland onafhankelijk wordt van Spanje.

 

Politiek 

Vanaf de vroege Middeleeuwen beloofde de koning van Spanje, in ruil voor vormen van belasting, de rechten van de Basken te respecteren. Daarmee verkregen de Basken een zekere vrijheid. Aan deze betrekkelijke vrijheid kwam een einde toen gedurende de Franse revolutie, de speciale rechten voor het Franse deel van Baskenland kwamen te vervallen en in 1812 ook het Spaanse regime de rechten van het Spaans-Baskische gebied inperkte. De Spaans-Baskische gebieden werden gereduceerd tot provincies van Spanje. Ruim tachtig jaar later, in 1894, werd de Baskische Nationalische Partij (Partido Nacionalista Vasco) opgericht, die de kiem vormde voor de onafhankelijkheidsbeweging.  Ten tijde van de Tweede Republiek (1931-1936) was er sprake van grote sociale onrust. Deze onrust mondde uit in de Spaanse Burgeroorlog die woedde van 1936 tot 1939. Uiteindelijk greep de Rechts-Nationalistische generaal Franco de macht. Ook de Basken waren met hun leger niet opgewassen tegen de Rechts-Nationalisten. 

Het regime van Franco hechtte waarde aan ‘de bestaande orde’ en zag weinig in democratie of hervormingen. Ondanks een toename van welvaart in het land werden de vrijheden van burgers door generaal Franco ingeperkt. Van vrijheid van meningsuiting was geen sprake en andersdenkenden werden niet geaccepteerd. Franco probeerde de nationalistische gevoelens van de Basken de kop in te drukken. Onder meer door hen te verbieden in het openbaar hun eigen taal te spreken en door Baskische intellectuelen gevangen te nemen. In Baskenland wist men ondanks de onderdrukking door het regime van generaal Franco toch een ondergrondse organisatie te handhaven. De politie wilde echter een eind maken aan alle politieke organisaties in Baskenland en dan vooral aan de organisaties die zich hadden verenigd in de ETA. De ETA werd in de jaren vijftig opgericht als verzetsorganisatie door studenten. De ETA is een afsplitsing van de Partido Nacionalista Vasco, de Baskische Nationalistische Partij. Vooral jonge Basken waren betrokken bij de ETA. Aanvankelijk was de ETA een vreedzame organisatie. Binnen de ETA heerste echter verdeeldheid over de doelstellingen van de groepering. Het Marxistische deel binnen de ETA streefde naar het verspreiden van het socialistische gedachtegoed over Spanje. Het Nationalistische deel binnen de ETA streefde naar de afscheiding van Baskenland en een hereniging met het Franse deel van Baskenland. Het Nationalistische deel binnen de ETA voerde voor het verwezenlijken van deze doelen niet alleen een politieke maar ook een gewapende strijd. Dit deel van de ETA kan verantwoordelijk worden gehouden voor aanslagen, overvallen en ontvoeringen waarmee zij hun doelen op wrede wijze hoopten te bewerkstelligen. De ETA ziet als enige oplossing voor het bewerkstelligen van hun doelen het gebruik van geweld. De Spaanse regering eist van hen juist het tegenovergestelde.

 De Spaanse regering eist als voorwaarde voor onderhandelingen dat er een einde komt aan al het geweld. Op 5 september 2010 kondigde de ETA een staakt-het-vuren af maar de Spaanse regering reageerde sceptisch op deze aankondigingen. Mede doordat de voorwaarden van de wapenstilstand onduidelijk bleven weigerde Madrid te onderhandelen met de ETA. Daarnaast verbrak de ETA al meerdere malen, waaronder in 2006, een door hen zelf aangekondigde wapenstilstand. 

Begin 2011 benadrukte de ETA nogmaals dat dit staakt-het-vuren wel degelijk permanent is en daarnaast ook controleerbaar voor de internationale gemeenschap. De groepering vroeg hierbij ook om internationale hulp voor de garantie op een rechtvaardig en democratisch proces. Een proces dat uiteindelijk een uitkomst zal moeten bieden voor de problematiek. De ETA wil op een vreedzame manier te willen werken aan een oplossing, waarbij zij al het geweld willen afzweren. Mensenrechten organisatie Amnesty International geeft aan lang gewacht te hebben op deze aankondiging, waarbij alle vormen van geweld door de ETA worden afgezworen. De ETA zal zich aan zijn woord moeten houden en het schaden van mensenrechten moeten beëindigen meent Amnesty International. Daarnaast benadrukt Amnesty International ook de taak van de Spaanse overheid: daders van gewelddadigheden moeten verantwoordelijk gehouden worden voor hun daden.

Door diverse politici wordt op het staakt het vuren sceptisch gereageerd, zo ook door de huidige premier van Spanje. Premier Zapatero geeft mede met het oog op de verkiezingen in 2012 aan een harde lijn te willen volgen met betrekking tot het bestrijden van de ETA en het geweld. Een statement als een staakt-het-vuren is volgens hem nog niets waard. De wapens moeten voor hem definitief worden neergelegd.
Uit hoeveel leden de ETA momenteel bestaat is onbekend. Zowel de Spaanse regering als de ETA zelf zijn hier niet van op de hoogte. Binnen de ETA is er daarnaast een onderscheid te maken tussen zeer actieve leden, maar ook meer passieve leden die de ETA bijvoorbeeld financieel steunen. Dit gegeven maakt de omvang van de ETA moeilijk vast te stellen.

Ondanks dat de ETA een grote en complexe organisatie is, is uit onderzoek gebleken dat nog maar weinig Basken de daden van de ETA steunen. In Baskenland zelf neemt het draagvlak voor de ETA af en ook veel Spanjaarden protesteren tegen de ETA. Men keurt het geweld dat door de ETA wordt gebruikt sterk af. In Spanje zijn er meerdere bewegingen actief die protesteren tegen dit geweld. Een voorbeeld van een dergelijke beweging is ¡Basta Ya!. In het Nederlands betekent dit ‘Genoeg Nu!’. ¡Basta Ya! is een beweging met een grote aanhang die in het verleden grootschalige protesten heeft georganiseerd waarbij de opheffing van de ETA werd geëist. Deze beweging keert zich tegen alle vormen van terrorisme. De beweging steunt degenen die lijden onder intimidaties, chantage en moord in Baskenland door de ETA. Ondanks dat de ETA en hun gewelddadige methoden moeilijk te stoppen zijn wordt het mobiliseren van burgers gezien als een manier om een signaal af te geven, zowel aan autoriteiten als aan terroristen zelf, maar ook als teken van solidariteit aan de slachtoffers van het geweld.

In 2008 werd door de Baskische regiopresident Ibarretxe een referendum onder de Baskische bevolking aangekondigd. Willen de Basken dat er wordt onderhandeld over het recht van Baskenland om over zijn eigen toekomst te beslissen? Dat is wat met dit referendum duidelijk had moeten worden. De nationale regering verbood dit referendum omdat dit referendum grondwettelijk niet was toegestaan. Hoe de Baskische bevolking zelf in de situatie omtrent de onafhankelijkheid van Baskenland staat, blijft hierdoor onduidelijk.

Edit
Delete
Verloop van het conflict

Naast de dieperliggende oorzaken zijn er ook ontwikkelingen die het conflict op korte of lange termijn beïnvloeden. Hiermee worden gebeurtenissen uit een conflict bedoeld, zoals opstanden en vredesonderhandelingen.


De eerste gewelddadige actie van de ETA vond plaats in 1961, toen ETA-strijders een trein met Franco volgelingen probeerden te laten ontsporen. Pas eind jaren zestig werd het gebruik van geweld door de ETA structureel. Tijdens het proces van Burgos in 1970 werden zestien ETA-leden die zich schuldig hadden gemaakt aan aanslagen veroordeeld. De straffen waren hoog en het proces in Burgos zorgde opnieuw voor verdere polarisatie tussen de betrokken partijen. 

Het regime van Franco kon zich ondertussen steeds moeilijker aanpassen aan veranderende tijden. Op economisch en industrieel gebied ontwikkelde Spanje zich en ook de internationale markt kon niet langer buiten de landsgrenzen gehouden worden. De ideeën van Franco waren niet langer verenigbaar met deze ontwikkelingen. In 1975 stierf generaal Franco. Met de dood van Franco en daarmee het einde van zijn regime, veranderde Spanje. Burgers verwierven weer meer vrijheden en Spanje werd een democratisch land.

Voor de harde kern van de ETA waren deze veranderingen ten opzichte van het Franco-tijdperk echter niet voldoende. De leden bleven streven naar volledige zelfstandigheid van Baskenland. De regering deed na het vallen van het regime van Franco echter weinig om de situatie voor de Basken te verbeteren. De ETA ging daarom nog steeds door met het plegen van aanslagen en ontvoeringen. Zo werden in het jaar 1980 118 personen gedood bij diverse aanslagen, gepleegd door de ETA. In 1987 pleegde de ETA een bomaanslag in een supermarkt in Barcelona waarbij twintig mensen overleden. In 2008 ontploften in drie Spaanse badplaatsen bommen. Ook hiervoor is de ETA verantwoordelijk. Deze voorbeelden zijn slechts een greep uit de aanslagen die de ETA heeft gepleegd om zo haar politieke doelen te kunnen verwezenlijken. Geschat wordt dat in totaal ruim 800 mensen door geweld van de ETA om het leven zijn gekomen.             

De Spaanse regering probeerde in de jaren tachtig de ETA via Grupos Antiterroristas de Liberación (afgekort als GAL, Spaans voor Antiterroristische Bevrijdingsgroepen) te bestrijden. Deze doodseskaders werden door het Ministerie van Binnenlandse Zaken gefinancierd. Deze periode staat bekend als ‘de Vuile Oorlog’ omdat GAL hierbij vele nationale en internationale regels voor bescherming van personen overtrad.   

De ETA stelt als voorwaarde voor vrede dat zij, samen met het Franse deel van Baskenland, het land van de Basken kunnen vormen. Daarbij wil de ETA ook dat Baskenland de mogelijkheid krijgt zich af te scheiden en in de toekomst zelfstandig te worden. De Spaanse grondwet laat echter geen ruimte voor deze eisen en staat daarom niet toe dat Baskenland zelfstandig wordt. Dat is ook de reden dat de ETA, ondanks het verdwijnen van de dictatuur van Franco, nog steeds actief is. Zelf rechtvaardigden zij het gewapende conflict, omdat zij met alleen politieke middelen en onderhandelingen met de Spaanse regering hun doel, een zelfstandig Baskenland, niet kon realiseren. 

Een jaar geleden kondigde de ETA aan de gewapende strijd definitief te staken. Bildu, de Baskisch radicale partij die sinds dit jaar in het Baskische parlement is vertegenwoordigd, behartigt nu de politieke belangen van de ETA, maar wijst geweld af. Op dit moment is Mariano Rajoy premier van Spanje. Zijn partij, de Partido Popular is een christelijk-conservatieve partij. De partij is voorstander van Spaanse eenheid en tegen grotere zelfstandigheid voor Baskenland.

Edit
Delete
Actoren betrokken bij vredesinitiatieven

Los van de vredesonderhandelingen zijn er vaak ook burgerorganisaties actief om de vrede te bevorderen.


Uit hoeveel leden de ETA momenteel bestaat is onbekend. Zowel de Spaanse regering als de ETA zelf zijn hier niet van op de hoogte. Binnen de ETA is er daarnaast een onderscheid te maken tussen zeer actieve leden, maar ook meer passieve leden die de ETA bijvoorbeeld financieel steunen. Dit gegeven maakt de omvang van de ETA moeilijk vast te stellen. 


Ondanks dat de ETA een grote en complexe organisatie is, is uit onderzoek gebleken dat nog maar weinig Basken de daden van de ETA steunen. In Baskenland zelf neemt het draagvlak voor de ETA af en ook veel Spanjaarden protesteren tegen de ETA. Men keurt het geweld dat door de ETA wordt gebruikt sterk af.

In Spanje zijn er meerdere bewegingen actief die protesteren tegen dit geweld. Een voorbeeld van een dergelijke beweging is ¡Basta Ya!. In het Nederlands betekent dit ‘Genoeg Nu!’. ¡Basta Ya! is een beweging met een grote aanhang die in het verleden grootschalige protesten heeft georganiseerd waarbij de opheffing van de ETA werd geëist. Deze beweging keert zich tegen alle vormen van terrorisme. De beweging steunt degenen die lijden onder intimidaties, chantage en moord in Baskenland door de ETA. Ondanks dat de ETA en hun gewelddadige methoden moeilijk te stoppen zijn wordt het mobiliseren van burgers gezien als een manier om een signaal af te geven, zowel aan autoriteiten als aan terroristen zelf, maar ook als teken van solidariteit aan de slachtoffers van het geweld. 

Veel oudere vredesbewegingen zijn Gesto por la Paz en Lokarri. De laatste is voortgekomen uit Elkarri, die voornamelijk bestond uit voormalige ETA-sympathisanten die de ETA-idealen zonder geweld wilden realiseren (zie onder andere Mansvelt Beck: Territory and Terrror (2005)). 

In 2008 werd door de Baskische regiopresident Ibarretxe een referendum onder de Baskische bevolking aangekondigd. Willen de Basken dat er wordt onderhandeld over het recht van Baskenland om over zijn eigen toekomst te beslissen? Dat is wat met dit referendum duidelijk had moeten worden. De nationale regering verbood dit referendum, omdat dit referendum grondwettelijk niet was toegestaan. Hoe de Baskische bevolking zelf in de situatie omtrent de onafhankelijkheid van Baskenland staat, blijft hierdoor onduidelijk.


Links en downloads
Hier vind je links naar artikelen en websites over dit conflict.


Boeken en artikelen:

Dunlop, F., 2006 National Geographic, Spanje Utrecht: Kosmos.

Kurlansky, M., 2001 De wereldgeschiedenis volgens de Basken. Amsterdam: De Arbeiderspers.

Maas, F., Baskenland. AO reeks. Amsterdam: IVIO

Mak, G., 2004 In Europa. Amsterdam: Atlas

Mees, L., 2003 Nationalism, Violence and Democracy, the Basque Clash of identities. New York: Palgrave.


Bundel artikelen: Baskenland Autonoom?! Den Haag: Bijstand, Rode Hond


Overige literatuur:

Mansvelt Beck, J. 2005           

Territory and Terror, Conflicting Nationalisms in the Basque Country. London/New York.

  

Muro, D. 2008                

Ethnicity and Violence, The Case of Radical Basque Nationalism. Oxon/New York: Routledge.

 

Woodworth, P. 2003, 

2nd ed.   Dirty War, Clean Hands, ETA, the GAL and Spanish Democracy. New Haven: Yale University Press.


Websites: 

http://www.economist.com/blogs/dailychart/2011/02/eta_timeline, geraadpleegd op 28 september 2011  

 http://www.nu.nl/buitenland/2336772/eta-wil-buitenlandse-hulp-bij-oplossen-conflict.html, geraadpleegd op 5 december 2011.  


 http://www.euronews.net/2010/09/08/zapatero-disappointed-with-eta-ceasefire/, geraadpleegd op 27 september 2011   


 http://www.bastaya.org/, geraadpleegd op 27 september 2011  


 http://www.demorgen.be/dm/nl/990/Buitenland/article/detail/329339/2008/06/27/Baskenland-wil-referendum-over-conflict-met-Madrid.dhtmlm, geraadpleegd op 5 december 2011