Peruaanse leger arresteert 'terror-teachers'
Peru
augustus 2010
Inleiding
In Peru zijn sinds 1980 twee revolutionaire groeperingen actief – Shining Path en de MRTA – die strijden voor een nieuwe staatvorm voor Peru gebaseerd op het communisme. De MRTA is in 2006 definitief verslagen, maar Shining Path voert nog steeds een guerrillastrijd tegen de regering van Peru.
- Betrokken partijen
- Het Peruaanse leger en de Marine
- De linkse guerrillagroep Lichtend Pad (Engels: Shining Path, Spaans: Sendero Luminoso)
- De linkse guerillagroep MRTA
- Het conflict
Tussen 1980 en 2000 woedde er in Peru een bloedige burgeroorlog tussen enerzijds linkse guerrillagroeperingen en anderzijds het Peruaanse leger en de marine.
Vanaf de jaren '60 is er in Peru door verscheidene gewapende groepen gestreden tegen de staat en de oneerlijke verdeling van land en inkomen in het land. Een daarvan is Lichtend Pad. Deze groep werd, geïnspireerd door Mao's Culturele Revolutie in China, eind jaren ’60 opgericht door de universiteitsprofessor Abimael Guzmán en had als doel om de bestaande rechtstaat en regeringsvorm van Peru te vervangen door een revolutionaire communistische staat. Het conflict tussen de staat en Lichtend Pad was echter vele malen gewelddadiger dan de andere conflicten. Lichtend Pad liet geen ruimte voor andersdenkenden en iedereen die werd verdacht van sympathie voor of samenwerking met de staat werd extreem hard aangepakt. Van de ongeveer 69.000 doden die tijdens de burgeroorlog van 1980 tot 2000 zijn gevallen wordt zo'n 54% toegeschreven aan Lichtend Pad, de meeste burgers uit rurale gebieden.
Anderzijds trad ook het Peruaanse leger op bevel van de Peruaanse president Fujimori (1990-2000) hard op tegen Lichtend Pad waarbij mensenrechten niet zelden geschonden werden en waar ook veel burgers het slachtoffer van werden. Dit had als gevolg dat de de Peruaanse bevolking letterlijk tussen twee vuren kwam te staan. Zo was er veelvuldig sprake van verdwijningen van burgers, marteling door veiligheidsdiensten, willekeurige opsluiting, en buitengerechtelijke executies. Ongeveer een derde van het totale aantal slachtoffers van de burgeroorlog wordt toegeschreven aan het Peruaanse leger.
In 1992 werd Abimael Guzmán - de leider van Lichtend Pad - opgepakt en in 2006 tot levenslang veroordeeld. Als gevolg daarvan viel Lichtend Pad uiteen in twee groepen. Terwijl de ene groep meer naar een vreedzame oplossing van het conflict streefde, wilde de andere groep de strijd juist voortzetten. Door deze splitsing is het geweld door Lichtend Pad eind jaren '90 grotendeels opgehouden.
Naast Lichtend Pad was er in de jaren '80 en '90 nog een linkse guerillagroep actief in Peru; de revolutionaire beweging Túpac Amaru Revolutionary Movement (Spaans: Movimiento Revolucionario Túpac Amaru, MRTA). De MRTA streed tegen imperialisme en wilde een Marxistische regering in Peru. Zij beging dezelfde wreedheden als Lichtend Pad maar heeft beduidend minder slachtoffers gemaakt. Ze staat vooral bekend om de grootschalige bomaanslagen die zij in de jaren '80 en '90 gepleegd heeft. De bekendste actie is een 126 dagen durende gijzelingsactie in 1996-1997, waarbij de MRTA de Japanse ambassade met daarin 500 mensen gijzelde. De Peruaanse regering heeft hier op 23 april 1997 een einde aan weten te maken waarbij alle gijzelaars om het leven zijn gekomen. Sindsdien is de MRTA zo goed als verslagen.Stand van zaken augustus 2010
Na massademonstraties tegen president Fujimori en beschuldigingen van corruptie vluchtte hij in 2000 naar Japan. Na zijn vlucht is er een Peruaanse Waarheids- en Verzoeningscommissie aangesteld (Engels: Truth and Reconciliation Commission (TRC), of in het Spaans Comisión de la Verdad y Reconciliación, CVR) die tussen 2000 en 2003 onderzoek heeft verricht naar de gewelddadigheden die door zowel de guerrillagroeperingen als het leger begaan zijn tijdens de burgeroorlog tussen 1980 en 2000. In 2003 presenteerden zij een rapport over hun bevindingen waarin zij een aantal aanbevelingen deden. Daaronder zijn reparaties voor slachtoffers van de burgeroorlog en de berechting van oorlogsmisdadigers. In de afgelopen jaren is een aantal van de belangrijkste betrokkenen berecht maar de meerderheid is ontkomen aan een proces.
Een hoogtepunt op de ingeslagen weg naar gerechtigheid voor slachtoffers is echter de berechting en veroordeling van de in 2007 teruggekeerde ex-president Fujimori. Hij stond terecht voor het schenden van mensenrechten tijdens zijn zitting als president en werd veroordeeld tot vijfentwintig jaar cel voor het geven van bevelen tot moord en ontvoeringen door de Peruaanse veiligheidsdiensten ten tijde zijn presidentschap. Daarnaast heeft de Peruaanse regering aangekondigd in januari 2011 een start te zullen maken met het bieden van financiële compensatie voor de slachtoffers van de Peruaanse burgeroorlog die plaatsvond in de jaren '80 en ‘90. De Peruaanse Waarheids- en Verzoeningscommissie is toonaangevend geweest voor andere landen die zich in dezelfde situatie als Peru bevonden.Het deel van Lichtend Pad dat in jaren '90 de wapens niet wilde neerleggen is ondanks de ontwikkelingen van de afgelopen tien jaar nog steeds actief. Op dit moment is Lichtend Pad voornamelijk actief in de La Mar provincie waar het samenwerkt met drugskartels die zij bescherming in ruil voor financiering biedt. Daarnaast pleegt de groepering met enige regelmaat aanslagen op het Peruaanse leger en de politie.
Ondanks een gestage economische groei is de kloof tussen arm en rijk de afgelopen jaren toegenomen in Peru. Lichtend Pad heeft van de daaropvolgende sociale onrust kunnen profiteren en meer steun verkregen in de La Mar provincie waar veel boeren zich economisch achtergesteld voelen door de overheid en daarnaast, omdat ze grotendeels leven van de coca productie (grondstof voor cocaïne), tegen het anti-drugsbeleid van de overheid zijn.
In mei 2010 riep de Peruaanse regering de noodtoestand uit in de gebieden waar Lichtend Pad actief is en drugshandel een groot probleem vormt. In deze gebieden vinden vaak gewelddadigheden plaats tussen de overgebleven Lichtend Pad guerilla's en Peruaanse troepen.
- Vredesproces en wederopbouw
- Nederlandse NGO's actief
- Links en downloads
Media
Rapporten
Websites
Media
BBC News - Latin America & Caribbean
30 augustus 2010, Scarf of Hope to remember Peru's missing, by Dan Collyns BBC News, Ayacucho, Peru
http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11126057AFP, Google News
6 april 2009, Fujimori gets 25 years for human rights crimes, Lima, Peru
http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gyYAKP7-g6qXDaCoQmI2-xBl2J2Q
Rapporten
Human Rights Watch - Universal Periodic Review of Peru, contributie aan de Human Rights Council van de Verenigde Naties over de recente mensenrechten situatie in Peru.
5 Mei 2008, Engels.
http://www.hrw.org/en/news/2008/05/05/universal-periodic-review-peruWebsites
Amnesty International
De bibliotheek – landeninformatie; Dossier Peru:
http://www.amnesty.nl/landen_dossier/5017
Center for Justice and Accountability
Achtergrond bij het conflict in Peru:
http://www.cja.org/article.php?list=type&type=255
International Center for Transitional Justice - achtergrondinformatie over de ontwikkelingen op het gebied van gerechtigheid na de burgeroorlog (1980- 2000) in Peru:
http://www.ictj.org/en/where/region2/617.html
Ploughshares
Armed Conflicts Report - Peru:
http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Peru.html
Upssala Universitet
Upssala Conflict Database - Peru:
http://www.pcr.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=126®ionSelect=5-Southern_Americas
Bekijk de "persoonlijke verhalen" achter het conflict.