Conflicten Teller nl

  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtsstrijd
  • Dit heeft nog niet geleid tot geweld of de spanningen gaan niet langer met geweld gepaard
  • Het conflict speelt nu, of niet langer dan een jaar geleden
  • Er is gewapende strijd om de macht over (een deel van) het land
  • Bij de strijd is minstens één regeringsleger en één andere gewapende groepering betrokken
  • Er is gewapende strijd geweest tussen gewapende groepen met meer dan 25 doden per jaar.
  • Er is nu geen grootschalige gewapende strijd meer, er is een vredesakkoord, staakt-het-vuren of het conflict is slapend
  • Er vallen (relatief) weinig doden door de strijd; minder dan 25 per jaar.
  • De oorzaken van het conflict zijn nog niet echt weggenomen.
  • Er kan opnieuw gewapende strijd uitbreken.
  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtstrijd.
  • Het conflict valt niet onder de bovenstaande 3 definities, maar is belangrijk genoeg om onder de aandacht te worden gebracht.
  • Bij dit conflict zijn filmpjes en/of teksten beschikbaar waarin de persoonlijke verhalen achter het conflict verteld worden.
  • KIik op de vertellerknop hierboven om de popup met de filmpjes te openen.

Aantal conflicten
in de wereld

Oeganda

Arne Verkerk

Inleiding

Oeganda is jarenlang geteisterd door geweld van de Lord Resistance Army (LRA) van Joseph Kony, die zichzelf als een profeet ziet en een eigen staat wil stichten op basis van de Tien Geboden. Het Internationaal Gerechtshof wil Kony vervolgen, maar tot nu toe is hij niet gearresteerd. De LRA is tegenwoordig niet meer in Oeganda actief, maar is nu actief in Sudan en de DRC en vormt nog steeds een bedreiging voor Oeganda.

Edit
Delete
Betrokken partijen
- NRA    (National Resistance Army)
- LRA    (Lord’s Resistance Army)
- HSM   (Holy Spirit Movement)
- UNLA  (Uganda National Liberation Army)
- Sudan
Edit
Delete
Het conflict

De moderne geschiedenis van Oeganda staat in het teken van plotselinge machtswisselingen en gewelddadige confrontaties. Kenmerkend is de manier waarop een politiek geconstrueerde tegenstelling tussen stammen door de jaren heen telkens opnieuw wordt gecreëerd en zich versterkt. Bovendien vormen de veranderingen iedere keer een abrupt begin en worden gruweldaden uit het verleden niet afgehandeld. Hierdoor blijven oude angsten een grote rol spelen.


In deze geschiedenis zijn belangrijke aanwijzingen te vinden voor het huidige conflict. Gedurende Britse koloniale heerschappij (1894-1962) werden maatschappelijke verschillen aangewend om de bezetting makkelijker te laten verlopen; zuidelijke stammen werden gezien als economisch interessant en betrouwbaar, stammen uit het noorden (met name de Acholi) werden beschouwd als vijandig en gewelddadig (RLP, 2004; 10/11). Deze mythe heeft, ongeacht het waarheidsgehalte, ook een voorname rol gespeeld in de spanningen die post-koloniale periode kenmerken.

Na de onafhankelijkheid in 1962 ligt dezelfde mythe ten grondslag aan de politieke verhoudingen. Milton Obote, zoon van een Noord-Oegandees stamhoofd en partijleider van de Uganda People’s Congress (UPC), wordt in 1963 de eerste president van het nieuwe land. In 1966 verbreekt hij de samenwerking met de voormalige koning van Uganda, vormt een eenpartijstaat en blijft aan de macht tot 1971. Tussen 1971 en 1979 is Oeganda een militaire dictatuur en kent onder het bewind van Idi Amin grove schendingen van de rechten van de mens. In 1979 komt Obote nogmaals aan de macht en deze tweede periode wordt gekenmerkt door grote interne spanningen en gewelddadigheden, ondermeer de gebeurtenissen in de Luwero Driehoek. In deze regio werden op grote schaal wreedheden begaan door soldaten van het nationale leger dat voor een belangrijk deel uit Acholi bestond. Het tribale perspectief op de gruweldaden in Luwero heeft ervoor gezorgd dat de mythe-vorming over verschillende stammen in kracht toenam en de tweedeling breed gedragen werd. Echter, in 1985 valt de macht van Obote door middel van een staatsgreep wederom in noordelijke handen; generaal Tito Okello, een Acholi, wordt staatshoofd.

In reactie op de noordelijke dominantie vormt zich de NRA (­National Resistance Army). Deze beweging zal uiteindelijk een greep naar de macht doen, maar voert tussen 1981 en 1986 een guerilla-oorlog tegen het heersende bewind. Met de opkomst van Okello laat de NRA zich steeds duidelijker zien en de interne spanningen leiden tot de Nairobi vredesbesprekingen van 1985. Echter, de NRA neemt deze gesprekken niet serieus en gebruikt de tijd om zich te versterken. Er wordt weliswaar een akkoord getekend door de strijdende partijen, maar in directe confrontatie tussen de troepen van Okello en de manschappen van de NRA blijken de rebellen sterker en begin 1986 valt de hoofdstad Kampala in handen van de NRA. Yoweri Museveni wordt president in 1986 en is dit tot op heden.

In 1986 neemt Museveni als aanvoerder van de National Resistance Army (NRA) de macht over. Zijn machtsbasis ligt in het midden en zuiden van het land en concentreert zich rondom de hoofdstad Kampala. Soldaten van het voormalig nationale leger trekken zich terug in het noorden en vormen daar een krijgsmacht onder leiding van Tito Okello (UNLA, Uganda National Liberation Army). In de noordelijke provincies (voornamelijk Gulu) strijden beide partijen om de macht over het land. Langzaamaan verliest de UNLA aan sterkte en valt uiteen; ex-leden sluiten zich aan bij andere bewegingen of vluchten naar Zuid-Sudan.

In 1987 komt er in het noorden een nieuwe beweging op. Onder leiding van Alice Auma mengt de Holy Spirit Movement (HSM) zich in het conflict. Het is echter belangrijk om duidelijk te bepalen tegen wie de HSM vecht en waarom. Daar waar de voormalige soldaten van Okello vechten om de macht over heel Oeganda terug te winnen, strijdt de beweging van Auma tegen het geweld in de regio. Vechten voor vrede klinkt paradoxaal, maar het herstellen van de lokale orde vormt een belangrijk reden voor de strijd van de HSM tegen de NRA.

Daarnaast brengt de HSM een spirituele dimensie met zich mee. Alice Auma claimt een medium te zijn en als zodanig in contact te staan met een geestenwereld van waaruit zij steun en advies krijgt over de te voeren strijd. Deze spirituele dimensie zorgt ervoor dat de HSM belangrijk wordt in relatie tot de identiteit van Acholi’s; de HSM streeft, naast lokale orde, ook het geestelijk zuiveren van de leden van de eigen stam na. Beide drijfveren hebben tot gevolg dat de HSM tot een relatief brede volksbeweging uitgroeit en in de eerste maanden van 1987 succesvol blijkt in Noord-Oeganda(Branch 2005; 14). Later dat jaar wordt het verzet door de NRA gebroken.

Na de val van de HSM komt eind 1987 de Lord’s Resistance Army (LRA) onder leiding van Joseph Kony, een neef van Alice Auma, ten tonele. De strijd tussen de LRA en de NRA vormt de kern van het langslepende conflict in Noord-Oeganda. Om de ingewikkelde relatie tussen beide partijen goed uit te leggen is het nuttig om een analyse van het conflict op te delen in twee dimensies: nationaal en internationaal. Uiteraard zijn beiden in werkelijkheid nauw met elkaar verweven.

Nationaal

Hoewel de LRA op ook claimt gebruik te maken van spirituele steun, vindt hun aanspraak weinig weerklank bij de bevolking van Noord-Oeganda (HURIPEC 2003; 39). Er bestaat überhaupt grote onduidelijkheid over de motivatie van Kony en de zijnen. Naar eigen zeggen strijd de LRA om een staat op te richten die de Bijbelse tien geboden als leidraad heeft. In werkelijkheid is het echter lastig, zo niet onmogelijk, om de motivatie van de LRA terug te voeren op een politieke agenda.

Het gebrek aan lokale steun voor Kony vormt de aanleiding voor de wijze waarop het geweld van de LRA zich niet alleen tegen de directe tegenstander (NRA) richt, maar ook tegen zijn eigen achterban. De bevolking wordt gedwongen deel te nemen aan het verzet. Bij het recruiteren van strijders schuwt de LRA geen enkel middel en maakt veelvuldig gebruik van kindsoldaten. Daarnaast wordt de bevolking niet alleen bedreigd door het geweld dat de LRA gebruikt, maar zit zij gevangen tussen beide strijdende partijen. Gedurende het conflict probeert de NRA de steun van de noordelijke bevolking te winnen. Echter, deze strategische ingreep mondt uit in tegenreacties van de LRA en zo ontstaat er een spiraal van geweld die moeilijk te stoppen is; als je voor LRA kiest volgen er represailles van de NRA en omgekeerd.

Op nationaal niveau mag niet onopgemerkt blijven dat niet alleen de handelswijze van de LRA heeft geleid tot verlenging van het conflict en veel slachtoffers. Het gedrag van de NRA is eveneens van cruciaal belang. Een voorbeeld maakt dit duidelijk. Sinds 1996 is de Ugandese overheid overgegaan op het in veiligheid brengen van noorderlingen in vluchtelingenkampen. Op deze manier, zo was het idee, zou men beter in staat zijn om hun welzijn te garanderen. Het omgekeerde bleek het geval; de levensomstandigheden in deze kampen zijn slecht en de beveiliging ervan is onvoldoende (RLP, working paper #1). Bijgevolg vormen de kampen een ideaal doelwit voor de LRA en bieden de mogelijkheid om zowel de NRA aan te vallen en tegelijkertijd burgers te ontvoeren en om te vormen to nieuwe rekruten.   

Internationaal

Internationale relaties zijn ook van groot belang in de strijd tussen de LRA en de NRA.  De LRA heeft lange tijd steun ontvangen van de Sudanese regering, onder meer in de vorm van wapenleveranties. In reactie op deze hulp steunde de Oegandese regering op haar beurt een rebellengroep uit Zuid-Sudan (SPLA). Deze regionale tegenstelling heeft ervoor gezorgd dat de LRA zijn strijd langer heeft kunnen volhouden dan de beweging op eigen kracht had gekund. Niet alleen het aandragen van wapens, maar ook het bieden van een schuilplaats buiten het Oegandese grondgebied, heeft de LRA groot strategisch voordeel opgeleverd. Echter, vanaf 2000 zijn de relaties tussen Oeganda en Sudan verbeterd en neemt de buitenlandse steun voor de LRA af. Dit heeft directe gevolgen voor het conflict in Noord-Oeganda. Hoewel Kony nog over voldoende wapentuig beschikt, heeft hij geen veilige schuilplaats meer in Sudan. Integendeel, in 2002 staat de Sudanese overheid toe dat het nationale leger van Oeganda oorlog voert tegen de LRA op Sudanees grondgebied. Bijgevolg vlucht de LRA weer terug naar Noord-Oeganda, maar ondervindt ook daar zware tegenstand van de NRA. De druk op de LRA neemt van alle kanten toe en in 2005 breekt de groep; een deel trekt zich terug in Sudan, een ander deel vlucht DR Congo in.

Edit
Delete
Vredesproces en wederopbouw

Vanaf 2006 vinden er belangrijke vredesbesprekingen plaats (de Juba vredesbesprekingen). In de geschiedenis van het conflict zijn dit weliswaar niet de eerste toenaderingen tussen de strijdende partijen, maar de Juba talks vormen het begin van lange en serieuze onderhandelingen. Vanaf dit moment neemt ook het structurele geweld in Noord-Oeganda af. De LRA manifesteert zich weliswaar nog altijd de regio, maar de uitingen van geweld hangen voor een groot deel samen met het succes/falen van de vredesonderhandelingen. (voor meer informatie zie www.beyondjuba.org).


Kony en de zijnen nemen hun toevlucht tot de omringende landen (Sudan, Democratic Republic of Congo (DRC)) en gaan daar verder met gewelddaden. In december 2008 beginnen de legers van Oeganda, Sudan en de DRC een grootschalige militaire operatie tegen de LRA. Deze militaire operatie duurt tot en met maart 2009. Hoewel de Oegandese regering de operatie een succes noemt, is de LRA niet verslagen. In alle drie de landen, evenals in de Centraal Afrikaanse Republiek, zijn sinds maart 2009 verschillende dorpen door de LRA overvallen.

Een belangrijk obstakel in de vredesbesprekingen is de vraag of LRA strijders verantwoordelijk moeten worden gehouden voor de daden die zij hebben begaan. Veel van de in Oeganda verblijvende strijders maken gebruik van de Amnesty Act die in al in 2000 werd opgesteld. Deze binnenlandse afspraak om oud-LRA-strijders te vrijwaren van vervolging heeft de weg naar vrede begaanbaar gemaakt. Echter, naast de nationale Amnesty Act, die vijspraak voor alle betrokkenen bepleit, klinkt er in 2005 de oproep van het ICC om de hoofdverantwoordelijken voor de gewelddadigheden internationaal te berechten.  De dreigende vervolging vormt een belemmering van het vredesoverleg; Kony ziet dat zijn wensen (vrijwaring van vervolging) niet gerealiseerd zullen worden en vindt gedurende de gesprekken telkens mogelijkheden om een akkoord tegen te houden.

Stand van zaken in maart 2011

Hoewel hooggeplaatste LRA-leiders zich in de afgelopen jaren hebben overgegeven of zijn omgekomen tijdens gevechten, blijft de LRA nog steeds actief in verschillende landen in Afrika. In plaats van enkel in Uganda actief te zijn, heeft de LRA zich ontpopt tot een regionale speler die zowel in Oeganda, DR Congo, Sudan en de Centraal Afrikaanse Republiek voor onrust en geweld zorgt. Deze versnippering maakt de motivatie van de LRA nog twijfelachtiger dan deze al was bij aanvang van het conflict in Noord-Oeganda.

In februari 2011 zijn er presidentiële verkiezingen gehouden in Oeganda. Deze verkiezingen waren de tweede in vijfentwintig jaar waaraan ook oppositie-partijen hebben deelgenomen. Om de stemming eerlijk te laten verlopen heeft de internationale gemeenschap een rol gespeeld bij het in de gaten houden van het proces. Echter, terwijl de wereld meekeek is het Yoweri Museveni wederom gelukt om zich met een grote meerderheid tot president van het land te laten stemmen (68,6%).  De grootste oppositie-partij, de Forum for Democratic Change (FDC), haalde onder leiding van Kizza Besigye 26% van de stemmen. De rest van de stemmen is verdeeld over meerdere kleine partijen. Ondanks protesten van de oppositie tegen onregelmatigheden bij de verkiezingen is Museveni recentelijk geïnstalleerd. Hoewel er formeel sprake is van een democratie, zijn de machtsverhoudingen in Oeganda sinds 1986 niet veel veranderd en heeft het land de facto nog altijd een maar één partij die werkelijk macht uitoefent.

Cijfers

Het conflict in Oeganda heeft zeer grote gevolgen gehad voor de burgerbevolking in het noorden van het land. Van de 1.8 miljoen bewoners van Noord-Oeganda leven er ongeveer 1.6 miljoen in vluchtelingenkampen. In 2005 maakte Human Rights Watch bekend dat ongeveer 1.4 miljoen burgers in Noord-Oeganda te maken had met een voedseltekort door het conflict. Over het aantal dodelijke slachtoffers lopen de cijfers uiteen; de meeste schattingen gaan ongeveer uit van 70.000 doden.

Lokale en internationale vredesopbouw projecten en organisaties

UCRNN – Een Oegandese NGO die zich inzet voor de rechten van het kind door onder andere projecten op te zetten voor kinderen met HIV/AIDS, met een handicap, die betrokken zijn of waren bij gewapend conflict of die slachtoffer zijn geworden van mensenhandel. Verder richt ze zich op Education and Early Childhood Development and Education (ECDE) en Child Sexual Abuse and Exploitation (CSAE).

http://www.ucrnn.net/ucrnn/page.php?action=programmes

CSO Aid and Development Platform – Dit platform is opgericht in januari 2009 en richt zich op hulp en ontwikkeling in Oeganda. Het doel is om de verschillende maatschappelijke organisaties bijeen te brengen om in de behoefte en prioriteiten wat betreft ontwikkeling en hulp van Oegandese burgers te voorzien.

http://www.ngoforum.or.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=104&Itemid=129

Uwezo Dit is een NGO die zich richt op educatie in onder andere Oeganda. Het is een Oost Afrikaans initiatief dat zich richt op basisschoolleerlingen tussen de zes en zestien jaar met als doel om educatie te promoten en te verbeteren. 

http://www.ngoforum.or.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=121

 

Oxfam International - Een stichting die zich inzet voor een wereld zonder armoede en met gelijke kansen voor iedereen. Er wordt uitgegaan van de kracht en mogelijkheden van mensen dus zelf doen staat voorop. Sinds 2000 zijn ze werkzaam in het noorden van Oeganda waar ze onder andere projecten uitvoeren met betrekking tot schoon drinkwater, gezondheid, werkgelegenheid en psychologische begeleiding voor getraumatiseerde kindsoldaten. Daarnaast richten ze zich ook op de vredesonderhandelingen in Oeganda.

 

http://www.oxfam.org.uk/oxfam_in_action/emergencies/uganda.html

 

Safe the Children – Deze organisatie is een van de grootste internationale organisatie die zich inzet voor de rechten van het kind. Het probeert zowel noodhulp als structurele hulp aan kinderen overal ter wereld aan te bieden. In Oeganda lopen er verschillende projecten met betrekking tot onderwijs, onderwijs voor doven en seksuele voorlichting.

http://www.savethechildren.nl/Wat_we_doen/Oeganda/

 

World Vision – World Vision zet zich in om kansen voor kinderen en hun leefomgeving te verbeteren. Twee van hun belangrijkste speerpunten zijn rechtvaardigheid en veiligheid. In het jaar 2008 startte World Vision een programma in Oeganda dat zich richtte op de landbouw om de voedselzekerheid en inkomens te vergroten en op de gezondheid met nadruk op bestrijding van HIV en aids. Dit programma loopt door tot 2012.

http://www.worldvision.nl/page.php?cld=440


Edit
Delete
Betrokkenheid vrouwen bij het conflict

Gedurende het conflict hebben vrouwen niet of nauwelijks actief deelgenomen aan de strijd. Echter, zij zijn op grote schaal slachtoffer geworden van het heersende geweld. Seksueel geweld en verminking behoren tot de manier waarop de LRA angst zaait onder de bevolking en worden beschouwd  als  een intrinsiek onderdeel van de strijd in Noord-Oeganda (Turschen 2000). Daarnaast zijn veel vrouwen op de vlucht geslagen voor het geweld; 80 procent van alle ontheemden bestaat uit vrouwen en kinderen.


Naarmate het geweld afneemt spelen vrouwen een belangrijke rol bij het opbouwen van het land en van verstoorde sociale relaties. Grotendeels buiten het officiële vredesproces om werken vrouwen in verschillende NGO’s en op verschillende fronten; vrede, wederopbouw en conflict-preventie. Via deze initiatieven richten zij zich eveneens sterk op het verbeteren van de positie van de vrouw; bijvoorbeeld waar het gezondheidszorg en/of financiële zekerheid betreft. Het belang van deze ondernemingen mag niet worden onderschat gezien het langslepende conflict een grote impact heeft gehad op zowel de bevolkingssamenstelling van Oeganda alsook op de rolverdeling tussen vrouwen en de overgebleven mannen.  
Edit
Delete
Betrokkenheid kinderen bij het conflict

Kinderen spelen een belangrijke rol in het conflict in Noord-Oeganda. Met name de LRA heeft voor zijn campagnes op grote schaal gebruikt gemaakt van kindsoldaten. In ruim twintig jaar heeft de LRA naar schatting 25.000 kinderen ontvoerd. Jongens werden, na het doorstaan van gruwelijk initiatieriten, opgeleid tot soldaten; meisjes speelden een belangrijke rol in de ondersteuning van de strijdende mannen en werden vaak als seksobject gebruikt. Naar schatting zijn er tot op heden nog 1.500 tot 3.000 kinderen actief voor de LRA.


Voor degenen die zich hebben vrijgevochten houden de moeilijkheden niet meteen op.  Ten eerste ondervinden zij de traumatische gevolgen van de jaren die zij, onder dwang, moordend en plunderend hebben doorgebracht. Daarnaast vinden zij bij terugkeer naar de dorpen waar zij vandaan komen of bij het rondzwerven door het land een hoop wantrouwen onder de bevolking; de voormalig kindsoldaten worden gezien als onderdeel van de LRA en beschouwd en behandeld als moordenaars. Op dit vlak zijn verschillende NGO’s actief. Deze NGO’s geven vorm aan de reïntegratie van kindsoldaten door middel van gesprekken en workshops. Op die manier wordt gepoogd om begrip te kweken voor de positie waarin de kinderen lange tijd hebben verkeerd. Op basis van dit begrip ontstaat de mogelijkheid om weer deel uit te maken van het alledaagse leven en langzaamaan trauma’s te verwerken. 


Edit
Delete
Links en downloads
Hier vind je links naar interessante websites en artikelen over dit conflict.


Media

Documentaire: Uganda rising, geeft een goed globaal beeld van het conflict

NRC Handelsblad        
'Donderdag - Op pad met Afrika's beruchtste strijdgroep' (15 juni 2006):           
http://www.nrc.nl/buitenland/article1692759.ece/Donderdag_Op_pad_met_Afrikas_beruchtste_strijdgroep


Rapporten

Upact (voorheen Euro's voor Vrede)    
Lesbrief Regel de Wereldvrede:           
http://www.eurosvoorvrede.nl/upload/UserFiles/lra.pdf


Ploughshares
Armed Conflicts Report – Uganda (Engelstalig):           
http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Uganda.html


Website

www.beyondjuba.org