Conflicten Teller nl

  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtsstrijd
  • Dit heeft nog niet geleid tot geweld of de spanningen gaan niet langer met geweld gepaard
  • Het conflict speelt nu, of niet langer dan een jaar geleden
  • Er is gewapende strijd om de macht over (een deel van) het land
  • Bij de strijd is minstens één regeringsleger en één andere gewapende groepering betrokken
  • Er is gewapende strijd geweest tussen gewapende groepen met meer dan 25 doden per jaar.
  • Er is nu geen grootschalige gewapende strijd meer, er is een vredesakkoord, staakt-het-vuren of het conflict is slapend
  • Er vallen (relatief) weinig doden door de strijd; minder dan 25 per jaar.
  • De oorzaken van het conflict zijn nog niet echt weggenomen.
  • Er kan opnieuw gewapende strijd uitbreken.
  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtstrijd.
  • Het conflict valt niet onder de bovenstaande 3 definities, maar is belangrijk genoeg om onder de aandacht te worden gebracht.
  • Bij dit conflict zijn filmpjes en/of teksten beschikbaar waarin de persoonlijke verhalen achter het conflict verteld worden.
  • KIik op de vertellerknop hierboven om de popup met de filmpjes te openen.

Aantal conflicten
in de wereld

Mexico

mei 2011 - Arne Verkerk

Inleiding

In de afgelopen vijf jaar zijn er verschillende drugskartels in Mexico met elkaar in conflict geraakt waarbij veel burgerslachtoffers gevallen zijn. In 2006 is de Mexicaanse regering een tegenoffensief begonnen.

Edit
Delete
Betrokken partijen
- Mexico
- Diverse drugskartels
- Verenigde Staten
- Colombia
Edit
Delete
Het Conflict
Om verschillende redenen zijn Mexicaanse drugskartels in de afgelopen decennia op de voorgrond getreden en is de handel in narcotica uitgegroeid tot het belangrijkste spanningsveld van de Mexicaanse samenleving. Kartels en de overheid zijn in een strijd verwikkeld om de zeggenschap over het land.
Met name in de laatste tien jaar heeft deze confrontatie het aanzien van een burgeroorlog aangenomen en sterven er jaarlijks meer mensen aan de gevolgen van geweld in Mexico dan dat er slachtoffers vallen in bijvoorbeeld Irak. De oorzaken die aan deze exponentiële groei van kartels en geweld ten grondslag liggen zijn talrijk, maar vallen grofweg uiteen in twee categorieën: nationale oorzaken en internationale oorzaken.


Nationaal

De politieke geschiedenis van Mexico is van grote invloed op het huidige conflict tussen de Mexicaanse overheid en verschillende kartels. Hoewel deze geschiedenis niet eenduidig is, vormt het samengaan van politieke en private belangen, corruptie, een belangrijke constante in het politieke klimaat. Weliswaar hangt corruptie van oudsher niet noodzakelijkerwijs samen met drugs en de daaraan gerelateerde handel, maar in de afgelopen decennia is deze relatie versterkt.

Het vermengen van publieke en private belangen kent een lange geschiedenis in Mexico. Gekenmerkt door revolutionaire opstanden tegen corrupte regimes, blijkt uit deze geschiedenis eveneens dat macht corrumpeert; huidige revolutionairen vormen de corrupte bestuurders van de toekomst. Deze analyse begint bij de Mexicaanse Revolutie (1910-1929). Het is niet nodig om hier een volledige reconstructie van de revolutie te geven, maar we zullen stilstaan bij twee elementen die van groot belang voor het begrijpen van de huidige situatie; verdeeldheid en de strijd om de macht.

In reactie op het autoritaire, conservatieve en corrupte bewind van Porfirio Diaz (1876-1911) breekt in 1910 de Mexicaanse Revolutie uit. De duur van de omwenteling (1910-1929) geeft aan dat het een langslepend proces is geweest. Bovendien lijkt het label ‘de Mexicaanse Revolutie’ aan te geven dat het om een enkelvoudig proces gaat. Echter, hoewel langdurig, is het beter om te spreken van verschillende revoluties en contra-revoluties die samen de revolutionaire periode 1910-1929 beschrijven. De verschillende omwentelingen kennen ieder een eigen geschiedenis en worden gekenmerkt door conflicten tussen verschillende revolutionaire fracties. In 1929 wordt er, op voorspraak van Plutarco Elias Calles, gepoogd om de verschillende strijdende partijen te binden in een breed gedragen socialistische partij. De poging slaagt, de Partido National Revolucionario (PNR) is een feit en Calles wordt de veertigste president van het land.

De naam van de partij geeft precies aan waar het de PNR om te doen is; het vormen van een nationaal (volks)front ondanks de interne verschillen om de revolutie gestalte te geven. Op voorspraak van socialistische hervormers worden de productie-relaties en de daarmee samenhangende exploitatie van arbeiders onder handen genomen. Deze geestdrift resulteert in het nationaliseren van verschillende grote industrieën en in investeringen in onderwijs, landbouw en publieke werken. In de jaren die volgen gaat het Mexico economisch voor de wind.

Echter, in contrast tot de economische transformaties, blijft politieke hervorming nagenoeg uit. De latere naam voor de PNR, Partido por la Revolucion Institutinario (PRI), is veelzeggend en verwijst naar de langdurige revolutie op het gebied van instituties en bestuur die de partij op het oog heeft. De ambitieuze idee van continue revolutie wordt nagestreefd, waarbij de bestuurlijke ontwikkelingen die de staat doormaakt onophoudelijk worden geëvalueerd om vooruitgang te verzekeren. Dit idee is ideologisch overtuigend, maar de politieke werkelijkheid ziet er anders uit. In plaats van zijn eigen beslissingen kritisch te beoordelen, is de PRI voornamelijk bezig met het sussen van interne machtsstrijd. Er worden wel politieke veranderingen doorgevoerd, maar de veranderingen hangen sterk samen met de coalities die gesmeed worden. De bestuurlijke veranderingen die worden doorgevoerd zijn zodanig niet van revolutionaire aard, maar zijn verbonden met partijpolitieke strategie.

De interne verdeeldheid van de PRI en politieke veranderingen zijn niet los van elkaar te zien. Integendeel, beide elementen zijn de voorwaarden voor een systeem van corruptie dat tot alle lagen van de overheid doordringt. In plaats van tot hervorming, leidt het bewind van de PRI tot een kunstmatige vorm van centralisatie waarbij regionale en ideologische verschillen worden verzoend door middel van omkoping en afpersing. Het PRI machtsblok wordt gesmeed door politieke benoemingen en beslissingen te versmelten met de persoonlijke belangen van politici, militairen en drugshandelaars. Er vindt ook wel pro forma bestrijding van corruptie plaats, maar het merendeel van de pogingen om corruptie tegen te gaan, mondt uit in een stijging van corruptie. Zo ontstaat er een mechanisme van institutionalisering van de relatie tussen drugshandelaars en de politieke macht. Dit type institutionalisering, waarbij corruptie officieel wordt gedoogd en actief uit het zicht van de bevolking wordt gehouden, ontwikkelt zich tot een terugkerend mechanisme dat er, samen met de groeiende vraag naar drugs, toe zal leiden dat drugs-gerelateerde corruptie zich door het hele politieke stelsel heen vestigt. De PRI toont zich als zodanig niet als de revolutionaire volksbeweging die het in naam is, maar als een autoritaire partij die de interesses van de elite verdedigt en eerder continuïteit dan verandering symboliseert.

De politieke stagnatie van de revolutie en de mate van corruptie roepen weerstand op, maar economische voorspoed en repressief beleid doen de kritiek verstommen. Echter, eind jaren zestig breekt er een democratische opstand uit. In 1968, het revolutionaire jaar bij uitstek, geven grote studentendemonstraties een stem aan de heersende ontevredenheid. Dit leidt tot de bezetting van verschillende universiteiten en op twee oktober verzamelen duizenden studenten zich op het Plaza de tres culturas in Mexico stad. In het neerslaan van de opstand toont de Mexicaanse overheid geen mededogen. Bijgevolg verliest de PRI aan legitimiteit en wordt de roep om democratie steeds luider. Bovendien loopt het economisch bewind van de PRI, na vier decennia van groei, tegen grote problemen aan in de jaren zeventig. Zowel het verlies van politieke legitimiteit alsook de economische neergang zullen uiteindelijk de democratisering van Mexico ten gevolge hebben.

Hoewel de PRI nooit de enige partij is geweest in Mexico, was het land onder PRI-bewind de facto een één-partij-staat. Oppositie was aanwezig, maar werd onderdrukt en in de kiem gesmoord. Verkiezingen werden gehouden, maar vielen door middel van corruptie en afpersing altijd gunstig uit voor de PRI. Onder het bewind van Ernesto Zedillo (1994-2000), de laatste president van PRI huize, worden democratische veranderingen doorgevoerd. Het huidige partijpolitieke landschap van Mexico bestaat uit drie grote, elkaar beconcurrerende partijen: de PRI, de PAN (Partido por Accion Nacional) en de PRD (Partido de la Revolucion Democratica). Gedurende de periode 2000-2006 was Vincente Fox Quesada de eerste niet-PRI president in meer dan zeventig jaar. Evenals zijn opvolger, de huidige president Felipe Calderón Hinojosa, behoort hij tot het centrum-rechtse PAN.

Zowel Fox als Calderón maken het bestrijden van corruptie en drugsgeweld tot een kerntaak van de overheid. Echter, zoals uit bovenstaande duidelijk wordt, is het haast onmogelijk date de PRI en bijbehorende machtstructuren plotsklaps van het toneel verdwijnen. Op nationaal niveau blijft de PRI één van de grote spelers en op provinciaal niveau zelfs de grootste. De strijd tussen verschillende democratische partijen wordt gevoerd in directe confrontatie met gecorrumpeerde overheidsorganen. Dit leidt tot een tweedeling waarin de democratische partijen hervormingen proberen door te voeren en de andere de status quo van corruptie verdedigt. Hierbij blijkt wederom dat de mate waarin de Mexicaanse staat anti-drugs beleid uitvoert wordt ondermijnd door drugshandelaars. Tegelijkertijd blijkt dat de drugshandelaars niet zonder de bescherming van bepaalde, corrupte vormen van overheidsbescherming kunnen overleven. Deze paradoxale relatie vormt het hart van het conflict in Mexico en leidt ertoe dat kartels door middel van omkoping een vergaande invloed op het politieke bestuur uitoefenen. Deze vorm van politieke infiltratie is in de afgelopen tien jaar in hevigheid toegenomen. Niet alleen speelt corruptie door middel van financieel gewin een belangrijke rol in de machtspositie van kartels, ook geweld vormt steeds vaker een middel waarvan zij zich bedienen. Aan de hand van bedreigingen, moord, bomaanslagen en ontvoeringen oefenen de kartels druk uit op individuen binnen het overheidsbestel en dwingen zo de verlangde medewerking af. Het hierboven beschreven proces van democratisering en het veranderen van de status quo is een belangrijke factor in het verklaren van de explosieve groei in het gebruik van geweld sinds de jaren negentig.

Ook de relatie tussen kartels en gewone burgers staat in het teken van geweld, omkoping en financiële afhankelijkheid. Deel van de kartel strategie bestaat eruit om critici door middel van angst en terreur de mond te snoeren. Geweld zorgt ervoor dat individuele burgers niet tegen de drugshandel en de daarmee samenhangende onveiligheid in opstand komen. De angst voor de consequenties is groot en groeit naarmate er meer geweld wordt gebruikt door zowel kartels als de overheid.

Naast geweld moet ook de financiële impuls die de drugshandel vormt, benoemd worden. In eerste instantie betekent dit dat een groot aantal Mexicanen actief is voor de kartels (precieze aantallen zijn onbekend). Voor deze bendeleden geldt dat zij een inkomen verdienen door middel van criminele activiteiten. Hoewel het hier om een grote groep mensen gaat, houdt dit niet in dat het overgrote deel van de bevolking ‘in dienst’ van de verschillende kartels werkt. Toch heeft het hele land op een indirecte manier belang bij het geld dat voortkomt uit de drugshandel. De Mexicaanse drugseconomie beslaat naar schatting veertig procent van het BNP en is daarmee een belangrijke bron van inkomsten. Veel van dit geld vloeit terug in de locale economie. Bovendien vindt er een vergaande vermenging van de reguliere economie en de schaduweconomie plaats; drugsgeld wordt geïnvesteerd in onroerend goed en aandelen. Op deze wijze blijft de relatie van kartels tot de bevolking niet beperkt tot geweld. Met name in gebieden waar de overheid de facto controle over haar grondgebied heeft verloren en reguliere economische activiteit voortbestaat bij de gratie van drugsgeld, maken kartels een belangrijk deel uit van de sociaaleconomische orde.


Internationaal


­Behalve de ontwikkelingen in Mexico zelf spelen transnationale ontwikkelingen in de regio ook een belangrijke rol in de toename van drugshandel en het daaraan gerelateerd geweld. De handel in narcotica is bij uitstek grensoverschrijdend en vindt plaats op de internationale markt. De belangrijkste spelers in de regio zijn de Verenigde Staten en Colombia. De VS vormt de grootste afzetmarkt van drugs, Colombia de grootste producent. Jarenlang liepen de logistieke connecties tussen beide landen voornamelijk door het Caribische gebied; door de lucht en over zee werden drugs vervoerd en afgeleverd aan de zuidgrens van de VS, voornamelijk in Florida. Echter, door effectieve anti-drugs politiek van de VS is deze route in onbruik geraakt en vormt Mexico sinds het midden van de jaren tachtig de nieuwe schakel tussen Colombia en de VS. In 2010 kwam dan negentig procent van alle in de VS verkrijgbare cocaïne en meer dan zeventig procent van alle in de VS verkrijgbare amfetaminen via de Mexicaans-Amerikaanse grens het land binnen.

De logistieke veranderingen hebben ook gevolgen voor de verhouding tussen de Amerikaanse, Colombiaanse en Mexicaanse georganiseerde misdaad. Niet langer houden Mexicaanse kartels zich enkel bezig met het vervoeren van drugs over het grondgebied van Mexico, maar zijn, mede dankzij de dalende invloed van de Colombiaanse Medellìn en Calì kartels, in omvang gegroeid en ook buiten Mexico actief. Landen in Centraal-Amerika ondervinden in belangrijke mate de gevolgen van deze omwenteling. Zowel Honduras, El Salvador als Belize kampen met problemen vergelijkbaar aan de situatie in Mexico en veroorzaakt door de inmenging van Mexicaanse kartels in de locale economie. Daarnaast bestaan er duidelijke aanwijzingen voor relaties tussen de Mexicaanse kartels en bendes in de VS; met name in Californië, maar ook steeds vaker in andere delen van de VS.

Zoals de Amerikaanse bendes en Mexicaanse kartels met elkaar verbonden zijn, geldt dat ook voor beide overheden. In dit opzicht zijn twee gedeelde initiatieven van groot belang voor de handel in narcotica: 1) de oprichting van de North American Free Trade Association (NAFTA) en 2) de bilaterale War on Drugs.

Op economisch gebied maakt Mexico grote ontwikkelingen door in de jaren negentig. In 1994 gaat Mexico een verdrag aan met de VS en Canada waarin handelsafspraken tussen de landen worden gemaakt (NAFTA). Als reactie op de aanhoudende problemen van Mexico’s plan-economie, wordt besloten over een radicaal andere koers te varen en de overheid zoveel mogelijk terug te trekken uit de economische sfeer. NAFTA heeft de liberalisering van de Mexiaanse economie ten doel; staatsbedrijven worden private bedrijven, grenzen worden geopend om handel met Noord-Amerika te vergemakkelijken en handelsbarrières in de vorm van im/export tarieven worden verkleind. Deze veranderingen hebben ten doel de Mexicaanse economie uit het slop te halen en te integreren in de globale economie, maar hebben ook tot gevolg dat het smokkelen en verhandelen van drugs wordt vergemakkelijkt. Met name het versoepelen van controles op het verkeer van mensen en goederen komt de drughandel ten goede. Maar ook onbedoelde effecten hebben een weerslag op de drugseconomie; NAFTA heeft bijvoorbeeld een negatief effect gehad op de agrarische sector in Mexico (vanwege de import van goedkoop graan en maïs uit de VS) waardoor veel boeren zich genoodzaakt zien om drugs te verbouwen om in hun levensonderhoud te voorzien.

Ook speelt de internationaal gevoerde War on Drugs een belangrijke rol in het conflict. In 2008 wordt in de VS, in samenspraak met Mexico, het Merida-initiatief aangenomen; een beleidsplan dat 1,4 miljard vrijmaakt voor de strijd tegen drugs en drugsoverlast. De samenwerking is tot stand gekomen op basis van: de democratische veranderingen binnen Mexico, de toenemende grootte en grensoverschrijdendheid van de handel in drugs en de binnenlandse effecten van drugs. Dit verdrag, dat onderdeel uitmaakt van de War on Drugs die al decennia lang door de VS wordt gevoerd, is specifiek op Mexico van toepassing en behelst vergaande maatregelen om de handel in en productie van een halt toe te roepen. Het Merida-inititief richt zich op het versterken van de relevante Mexicaanse overheidsorganen (politie, leger, rechterlijke macht) en legt de nadruk op veiligheid, handhaving van de wet en het opleggen van wettelijke verboden. Voornamelijk het leger wordt ingezet als een nieuwe troef in de strijd tegen drugs. Er wordt echter minder aandacht besteed aan de diepere problemen die aan de drugshandel ten grondslag liggen. Merida richt zich niet op de mate van corruptie, de consumptie van drugs in de VS of het sociaal-economisch belang van de handel in drugs. Volgens critici leidt het negeren van deze diepere oorzaken niet tot het reduceren van de handel in drugs, maar is toename een waarschijnlijker gevolg. Daarnaast lokt het gebruik van geweld tegen de goedbewapende en getrainde kartels verder geweld uit. Bovendien leidt het gebruik van geweld door de overheid ook tot burgerslachtoffers en is het omstreden vanwege de schending van mensenrechten die ermee gemoeid gaat.


Opkomst van kartels


In relatie tot deze politiek-economische ontwikkelingen op nationaal en internationaal niveau, vindt de opkomst van drugskartels en georganiseerde misdaad plaats. Om die opkomst te begrijpen is het belangrijk te kijken naar veranderingen in corruptie over een lange termijn. Door de nationale geschiedenis heen loopt als een rode draad de manier waarop de belangen van politici, rechters, politie-officieren, drugshandelaars en drugsproducenten met elkaar verweven zijn. Deze relaties nemen hun concrete vormen aan op het moment dat zowel marihuana- als papaverproducten bij wet verboden worden in de jaren twintig. De wet is bedoeld als een gezondheidsmaatregel, gericht tegen de degenererende uitwerking van dergelijke producten op de staat van de Mexicaanse bevolking. Maar aan de hand van deze wet krijgt de toekomstige narco-economie de mogelijkheid zich te ontwikkelen in het web van relaties dat bestaat tussen de onder- en de bovenwereld.

In eerste instantie loopt het niet zo’n vaart. Zowel de handel in als de productie van drugs groeien niet significant ten opzichte van hun omvang voor het wettelijk verbod. Bovendien vindt de handel in drugs met name plaats langs de Mexicaans-Amerikaanse grens en blijven de negatieve effecten voor Mexico als geheel beperkt. Echter, zoals iedere vorm van economische productie en circulatie is ook het verbouwen en verhandelen van drugs gebonden aan een afzetmarkt. De omvang van de drugshandel houdt gelijke tred met de vraag naar en consumptie van drugs. Vanaf de jaren zestig vindt de Mexicaanse narco-economie een groeiende afzetmarkt in de Verenigde Staten, de binnenlandse afzetmarkt blijft beperkt.

Zowel de politiek-economische verhoudingen als de almaar groeiende afzetmarkt hebben effect op de grootte en organisatie van de bendes die zich bezig houden met drugshandel. Na verloop van tijd vormen zich kartels. Maar wat is een kartel precies? De handel in drugs is lange tijd in handen geweest van relatief kleine organisaties, maar een aantal van deze groepen uitgegroeid tot hiërarchisch georganiseerde ‘bedrijven’. Met de productie van en handel in marihuana, cocaïne, heroïne en amfetamine wordt veel geld verdiend en hiermee wordt de groeiende organisatiestructuur betaald. Er vindt arbeidsverdeling plaats; verschillende werkzaamheden worden verdeeld over de diverse onderdelen van de organisatie; zoals drugstransport en handel, juridische zaken of pr. Bovendien beschikken kartels over goed getrainde para-militaire afdelingen die verantwoordelijk zijn voor het plegen van geweld tegen overheidsfunctionarissen, burgers of concurrerende kartels.

Naast deze vorm van professionalisering hebben de kartels ook een culturele status. In de regio’s waar drugshandel en productie een rol van betekenis spelen, ontwikkelen de kleine bendes zich tot een onderdeel van het alledaagse leven. Het illegale, maar onder de PRI vaak onbestrafte doen en laten van drugshandelaars heeft tot gevolg dat zij deel uit gaan maken van een regionale verbeelding en in populaire verhalen en op muziek een heldhaftige identiteit krijgen toegedicht. Ook de regionale verbeelding is mettertijd gegroeid en, ondanks het geweld dat een deel van de relatie tussen kartels en bevolking uitmaakt, vormen de kartels een substantieel deel van de manier waarop identiteit wordt beleefd. Door middel van muziek, verhalen, tatoeages en aanwezigheid in de openbare ruimte wordt het idee van affiniteit tussen burgers en kartels gevoed en in stand gehouden.

Grofweg bestaan er momenteel zeven grote kartels die zich onderverdeeld hebben in twee kampen. Enerzijds de Juarez, Tijuana, Los Zetas en Beltran-Leyva kartels; anderzijds de Golf, Sinaloa en Michoacana kartels. Hoewel alle zeven kartels onafhankelijk van elkaar zijn en verschillende regio’s als thuisbasis hebben (zie afbeelding 1), zijn samenwerkingen zoals bovenstaande niet ongebruikelijk. Echter, elke samenwerking is van tijdelijke aard, onstabiel en een potentiële bron van geweld. Zeker in de afgelopen twee jaar wisselen de allianties tussen verschillende kartels met grote regelmaat, maandelijks. De veranderende relaties gaan steevast gepaard met aanslagen en moorden.

Kartels zijn niet alleen onafhankelijk van elkaar maar opereren ook als soevereine entiteiten binnen het Mexicaanse grondgebied. Zij verhouden zich tot de politiek door middel van corruptie en geweld. De groei en professionalisering van kartels begint al in de jaren tachtig, maar met de neergang van de PRI en de opkomst van een democratisch politieke orde komt de wijdverbreidheid van corruptie in alle hevigheid naar voren. Kartels blijken dieper in de overheid geïnfiltreerd dan aanvankelijk werd gedacht. Zowel Fox als Calderón binden de strijd aan met corruptie en proberen daarmee de status quo van gedogen en straffeloosheid te verbreken. Deze strijd vereist een grote schoonmaak van overheidorganen, maar loopt constant het risico zelf ook in het netwerk van gecorrumpeerde relaties verstrikt te raken. Dit is precies wat er gebeurt, niet alleen binnen de politiediensten, maar ook binnen het leger dat vanwege haar vermeende onbesprokenheid wordt ingezet. In dit opzicht staan de Mexicaanse overheid (met steun van de VS) en de kartels direct tegen over elkaar.

Samenvattend moet worden opgemerkt dat kartels zich door middel van corruptie en terrorisme tot de Mexicaanse staat verhouden. Echter, naast het tactische gebruik van terreur streven de kartels een strategie na die controle over de staat op de lange termijn vaststelt. Bovendien vindt er directe rekrutering plaats van nieuwe kartelleden binnen overheidsdiensten. Op deze twee manieren worden de anti-drugs maatregelen van de Mexicaanse overheid (met steun van de VS) ontmanteld voordat zij effect sorteren en lijkt repressie niet de juiste manier om geweld en overlast te verminderen.

Daarnaast is er de sociaal-economische status van de kartels. Deze status heeft zich kunnen ontwikkelen dankzij de economische neergang van Mexico vanaf midden jaren zeventig en dankzij de economische gevolgen van NAFTA. Het belang van kartels voor Mexico komt het duidelijkst in beeld als je naar de bevolking kijkt. Er vallen weliswaar duizenden burgerslachtoffers bij de strijd om het Mexicaanse grondgebied en de angst voor verder geweld is groot, maar het effect van kartels op het sociale weefsel van Mexico blijft niet beperkt tot terreur. Integendeel, in sommige gebieden putten kartels niet alleen legitimiteit uit het geweldsmonopolie, maar juist ook uit de positieve impuls die drugsgeld op werkgelegenheid en inkomen heeft.



Stand van zaken mei 2011


In 2011 zijn zowel het aantal geweldsdaden als de media aandacht voor de Mexicaanse situatie gestegen. Dagelijks vinden er afrekeningen plaats, worden er mensen mishandeld, ontvoerd of verkracht en met enige regelmaat worden massagraven ontdekt. Daarnaast wordt ook steeds zichtbaarder in welke mate de Mexicaanse drugskartels de facto zeggenschap hebben over het nationale grondgebied. (zie afbeelding 1).

Eveneens in 2011, is bekend geworden dat kartels doelbewust gebruiken van maken vluchtelingen die Mexico doorreizen, onderweg naar de VS. Vluchtelingen worden gedwongen om drugs te smokkelen, weigering wordt bestraft met mishandeling en/of executie.

Naast deze zorgelijke veranderingen zijn er ook vormen van verzet in Mexico. Zoals vermeld neemt de repressieve houding van de overheid (i.c.m. de VS) in kracht toe, tot en met de inzet van drones (onbemande, bewapende vliegtuigen) om drugshandel te bestrijden. Daarnaast zijn er ook maatschappelijke initiatieven (vnl. demonstraties tegen het geweld) die op grote steun kunnen rekenen en durven sommige media het aan om kritisch over het drugsgeweld te berichten. Weerstand gaat uiteraard gepaard met grote risico’s (bedreigingen, ontvoering, bomaanslagen etc.) en vereist individuele moed.


Edit
Delete
Vredesproces en wederopbouw

Hoewel Mexico officieel in een staat van oorlog tegen de drugs is, is het lastig om van een vredesproces te spreken. In het betwisten van het Mexicaans grondgebied staan de belangen van de overheid en van de kartels haaks op elkaar.

Pogingen van de overheid om een doorbraak te forceren leiden tot gewelddadige reacties van de ogenschijnlijk sterkere kartels. Daarnaast spelen de conflicten tussen de kartels onderling ook een belangrijke rol in het geweldsniveau en aantal doden. Kortom, de aanknopingpunten voor vredesbesprekingen zijn klein.

De groei van de handel in drugs en het daaraan gerelateerde geweld gaat nog altijd door. Naarmate de overheid meer pogingen onderneemt om de handel in drugs aan banden te leggen en corruptie te bestrijden, neemt de strijd tussen overheid en kartels toe. De vrees bestaat dat Mexico de status van narco-staat zal bereiken. Dit houdt in dat a) de reguliere overheid niet langer haar functies kan uitvoeren en drugskartels, inclusief het daaraan gerelateerde geld en geweld, deze taken op eigen wijze overnemen, of b) dat er een hybride vorm van overheid ontstaat waarbij de wijze waarop kartels nu geïnfiltreerd zijn officieel wordt erkend door middel van een compromis.In de afgelopen tien jaar zijn het aantal en de bezigheden van NGO’s in Mexico aanzienlijke toegenomen.

Edit
Delete
Betrokkenheid vrouwen bij het conflict

De handel in drugs is lange tijd voornamelijk een aangelegenheid voor mannen geweest. Echter, in de afgelopen jaren is daar verandering in gekomen.

Cijfers van het Instituto Nacional de las Mujerers (INMUJERES, het Nationale Vrouwen Instituut) laten zien dat het aantal vrouwen dat gevangen zit voor drugs-gerelateerde overtredingen in de afgelopen vijf jaar verviervoudigd is. In totaal zaten er in 2010 4.292 vrouwen achter de tralies voor drugs-gerelateerde overtreding (ten opzichte van een totale gevangenispopulatie van 11.000 vrouwen). Uiteraard is het onmogelijk te bepalen hoeveel vrouwen daadwerkelijk in dienst zijn van kartels, maar het stijgende aantal arrestaties duidt een groeiende betrokkenheid. Vrouwen worden steeds vaker door familie, vrienden en echtgenoten overgehaald/gedwongen om zich te voegen bij één van de verschillende kartels. Vrouwen worden met name ingezet bij het smokkelen en transporteren van drugs, maar zijn ook actief in het witwassen van geld en maken soms deel uit van de paramilitaire afdelingen van kartels.

Vrouwen zijn ook direct het slachtoffer van drugsgeweld. Echter, het achterhalen van de statistieken is een lastige opgave gezien het niet zeker is of alle zaken waarin geweld tegen vrouwen wordt onderzocht ook daadwerkelijk aan drugs gerelateerd zijn.

Een belangrijke vorm van geweld tegen vrouwen is seksueel geweld. Hoewel de directe verbinding tussen drugshandel en verkrachting niet eenvoudig te bewijzen is, is het eveneens aannemelijk dat deze verbinding wel bestaat. Kartels maken gebruik van verschillende vormen van terreur en onderdrukking. Geweld tegen vrouwen maakt hier waarschijnlijk deel van uit. De bekendste, want meest in de media aanwezige, gevallen van verkrachting en moord vinden plaats in steden langs de Mexicaans-Amerikaanse grens (Ciudad Juarez, Tijuana en Mexicali), maar seksueel geweld tegen vrouwen is in heel Mexico een probleem.
Edit
Delete
Betrokkenheid kinderen bij het conflict

Ook kinderen, adolescenten, worden ingezet in de drugshandel. Evenals voor vrouwen geldt voor kinderen dat zij zijn ‘ontdekt’ als een bron van potentiële rekruten.

Sinds kinderen, zowel jongen als meisjes, worden voornamelijk ingezet als drugsrunners, steken de grens met de VS over en vormen zo een logistieke schakel binnen de kartels. Het is echter onduidelijk hoeveel kinderen actief zijn. Hier geldt eveneens dat directe statistieken niet beschikbaar zijn, maar het aantal jongeren dat een gevangenisstraf uitzit in verband met drugshandel is in de afgelopen jaren zowel in Mexico zelf als in de VS gestegen. Bovendien worden kinderen niet enkel ingezet voor drugssmokkel, maar ook voor het uitoefenen van geweld.

Ook kinderen zijn vaak direct slachtoffer van drugsgeweld. In de afgelopen vier jaar zijn er naar schatting meer dan duizend kinderen omgekomen bij drugs-gerelateerd geweld. Daarnaast heeft het VN comité voor de rechten van het kind begin 2011 een rapport gepubliceerd waarin grote bezorgdheid over de status van de rechten van het kind in Mexico wordt uitgedrukt. De bezorgdheid betreft niet alleen geweld dat door kartels wordt veroorzaakt, maar ook het geweld dat door het Mexicaanse leger wordt gebruikt. Eveneens wordt de Mexicaanse overheid een gebrek aan optreden verweten tegen de manier waarop kartels kinderen rekruteren. Deze kritiek wordt gebruikt om de Mexicaanse overheid door middel van ‘naming and shaming´ aan te zetten tot het verbeteren van de positie van kinderen ten opzichte van kartels.


Edit
Delete
Links & Downloads
Hier vind je links naar interessante websites en artikelen over dit conflict.


Media


New York Times - The Opinion Pages, 16 oktober 2010,
In Mexico, Scenes From Life in a Drug War, door Pedro Angel Palou, Federico Campbell, Élmer Mendoza en Ricardo Elizondo Elizondo
http://www.nytimes.com/2010/10/17/opinion/17mexico-intro.html?_r=1

NRC - Buitenland
, 9 september 2010, Clinton: drugsgeweld Mexico lijkt op opstand, Reuters,
http://www.nrc.nl/buitenland/article2617279.ece/Clinton_drugsgeweld_Mexico_lijkt_op_opstand

The Christian Science Monitor, opinie artikel, maart 2010 (Engels),
Mexico's war on drugs is a disaster,
http://www.csmonitor.com/Commentary/Opinion/2010/0325/Mexico-s-war-on-drugs-is-a-disaster

Rapporten


Clingendael, 13 juli 2010, Ivan Biscoe,
A Drug War on Auto-Pilot.
Artikel over de overeenkomsten tussen de situatie in Mexico en andere Zuid-Amerikaanse landen waarin eenzelfde soort strijd tegen drugs heeft plaats gevonden (Engels),
http://www.clingendael.nl/publications/?id=8043

Amnesty International rapport over het geweld in Mexico (Engels):
http://www.amnesty.nl/documenten/rapporten/Mexico%20Military%20-%20Report%20ENG.pdf

Human Rights Watch, februari 2008,
Mexico’s National Human Rights Commission.
Rapport over politie- en drugsgeweld in Mexico (Engels):
http://www.hrw.org/en/reports/2008/02/12/mexico-s-national-human-rights-commission-0

Human Rights Watch, 6 maart 2006,
Mexico: The Second Assault - Obstructing Access to Legal Abortion after Rape in Mexico.
Rapport over seksueel geweld in Mexico tegen vrouwen en meisjes (Engels):
http://www.hrw.org/en/reports/2006/03/06/mexico-second-assault-0

Websites


Amnesty International - Landenpagina Mexico (Nederlands)
http://www.amnesty.nl/landen_dossier/5690
Amnesty International (Engels):
http://www.amnesty.org/en/region/mexico

BBC News - Country Profile Mexico
http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1205074.stm