Conflicten Teller nl

  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtsstrijd
  • Dit heeft nog niet geleid tot geweld of de spanningen gaan niet langer met geweld gepaard
  • Het conflict speelt nu, of niet langer dan een jaar geleden
  • Er is gewapende strijd om de macht over (een deel van) het land
  • Bij de strijd is minstens één regeringsleger en één andere gewapende groepering betrokken
  • Er is gewapende strijd geweest tussen gewapende groepen met meer dan 25 doden per jaar.
  • Er is nu geen grootschalige gewapende strijd meer, er is een vredesakkoord, staakt-het-vuren of het conflict is slapend
  • Er vallen (relatief) weinig doden door de strijd; minder dan 25 per jaar.
  • De oorzaken van het conflict zijn nog niet echt weggenomen.
  • Er kan opnieuw gewapende strijd uitbreken.
  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtstrijd.
  • Het conflict valt niet onder de bovenstaande 3 definities, maar is belangrijk genoeg om onder de aandacht te worden gebracht.
  • Bij dit conflict zijn filmpjes en/of teksten beschikbaar waarin de persoonlijke verhalen achter het conflict verteld worden.
  • KIik op de vertellerknop hierboven om de popup met de filmpjes te openen.

Aantal conflicten
in de wereld

Iran

November 2014 | Lisa de Haan

Inleiding

In Iran is er een aanhoudend conflict tussen de conservatieve geestelijke machthebbers in het land en de meer hervormingsgezinde oppositie. Vooral jongeren in Iran willen meer democratie en vrijheid. Deze interne spanningen leiden soms tot kleine uitbarstingen, zoals stakingen. Grote demonstraties hebben echter sinds 2009 niet meer plaatsgevonden. Dit komt omdat de overheid de situatie sterk controleert. Er is geen vrijheid van meningsuiting, veel oppositiepartijen zijn verboden en de mensenrechten worden systematisch geschonden. Zo staat er in Iran de doodstraf op homoseksualiteit en hebben vrouwen veel minder rechten dan mannen. Naast de binnenlandse onrust en mensenrechtenschendingen in eigen land zorgt Iran ook internationaal al jaren voor ophef. Dit komt vooral door het nucleaire programma waar Iran al dan niet in het geheim aan werkt. Iran houdt vol dat het alleen vreedzame doeleinden heeft. Veel westerse landen, vooral de Verenigde Staten en Israël, vrezen dat Iran een atoomwapen wil maken. Na de verkiezing van de gematigde president Rouhani in 2013 hoopt de internationale gemeenschap dat er een doorbraak zal plaatsvinden in vastgelopen onderhandelingen over het nucleaire programma.

Edit
Delete
Chronologie

1953 De Shah (de koning van Iran die wordt gesteund door het westen) trekt steeds meer macht naar zich toe en wil Iran moderniseren naar westers model. Deze hervormingen stuiten op verzet van verschillende democratisch gezinde en islamitische oppositiebewegingen. De Oelama, de religieuze leiders, voelden zich vervreemd van het seculiere regime van de Shah en zijn moderniseringsplannen. 

1978 – 1979 De Shah kan niet meer op de steun rekenen van de geestelijken in Iran. Er ontstaan rellen, stakingen en massademonstraties. In 1979 ontvlucht de Shah Iran. Na een referendum wordt de Islamitische Republiek Iran uitgeroepen. Er gaat strenge Islamitische wetgeving gelden (de zogeheten Sharia.) Ayatollah Khomeini wordt uitgeroepen tot Hoogste Leider van het land. De VS en Israël verbreken de banden met Iran, nadat medewerkers van de Amerikaanse ambassade in Iran meer dan een jaar worden gegijzeld. 



1995 De VS starten met handelssancties en sancties tegen de Iraanse olie- industrie. De reden is de vermeende Iraanse betrokkenheid bij terrorisme, het aanhoudende streven naar een atoomprogramma en de vijandige houding jegens het vredesproces in het Midden-Oosten. Iran weerspreekt alle beschuldigingen. 

1999 Er ontstaan grootschalige rellen (met name studenten) nadat een hervormingsgezinde krant wordt gesloten. De confrontatie met de veiligheidstroepen leidt tot de arrestatie van meer dan 1000 studenten. 

2001 In de nasleep van 9/11 verklaart de Amerikaanse president G.W. Bush Iran, Irak en Noord-Korea tot “de as van het kwaad”. In Iran wordt door zowel hervormers als conservatieven woedend gereageerd op deze uitspraken. 

2002 Een Iraanse dissident onthult de bouw van een fabriek om uranium te verrijken (dit is nodig om een atoomwapen te maken), mede gebouwd met hulp van Russische geleerden. 

2003 Iran schort haar uranium verrijkingsprogramma op om een deal te sluiten met de VS en laat toezicht toe op de nucleaire faciliteiten. De IAEA concludeert na inspecties dat er geen bewijs is dat Iran werkt aan een atoomwapen. 

2005 De VS en Iran worden het niet eens over het nucleaire programma, mede omdat de VS steeds nieuwe eisen stellen. Iran begint weer met het verrijken van uranium, opnieuw volhoudend dat het alleen voor vreedzame doeleinden is.

2005 Mahmoud Ahmadinejad, de ultraconservatieve burgemeester van Teheran verslaat de voormalige president Rafsanjani bij de presidentsverkiezingen.

2007
De VS kondigen nog strengere sancties aan. Als reactie op de sancties wordt de buitenlandse politiek van Ahmedinejad steeds provocerender.

2009 Ahmedinejad wint opnieuw de presidentsverkiezingen. Zijn tegenstanders stellen dat de uitkomst het resultaat is van massale stembusfraude. Veel aanhangers van de andere kandidaten gaan de straat op en er ontstaan grootschalige rellen, dit wordt ook de “Groene revolutie” genoemd. De Iraanse protestbeweging wordt met geweld de kop in gedrukt. 

2010 De VN Veiligheidsraad besluit tot een volgende ronde van sancties (de vierde ronde). Deze keer worden financiële vrijheden verder aan banden gelegd en geldt er een strenger wapenembargo (Iran mag geen wapens meer kopen). 

2012 De EU besluit tot een olieboycot tegen Iran en een verbod op transacties met de Iraanse centrale bank. De VS blokkeren al het bankverkeer met Iran. Dit heeft grote gevolgen voor de economische situatie in het land. 

2013 De hervormingsgezinde geestelijke Rouhani wint de verkiezingen.

Edit
Delete
Betrokken actoren

Bij een conflict zijn altijd meerdere actoren betrokken. Dit kunnen organisaties zijn zoals politieke partijen, regeringen van betrokken landen, rebellen groepen, of internationale organisaties zoals de Verenigde Naties. In sommige gevallen zelfs individuele personen, bijvoorbeeld de president van een land of een rebellenleider. Hieronder staan de verschillende actoren die een rol speelden in het conflict in Iran en hun standpunten kort beschreven.


Nationaal 
Iran wordt bestuurd door vier entiteiten: de religieuze leider, de raad der Hoeders, de president en het parlement. 



Ayatollah Khamenei

De religieus leider is ‘de Hoogste Leider’ en wordt voor onbepaalde tijd benoemd door de Raad van experts, bestaande uit 86 Islamitische geleerden. Hij kan alle door het parlement aangenomen wetten verbieden. Feitelijk heeft de religieus leider de absolute macht.


Raad der Hoeders

De raad bestaat uit belangrijke geestelijken uit Iran en staat onder leiding van de geestelijke leider. Het orgaan is verantwoordelijk voor het toetsen van alle door het parlement aangenomen wetten aan de constitutie en de Islam. Alle kandidaten voor de presidentsverkiezingen én de parlementsverkiezingen moeten eveneens eerst worden goedgekeurd door de Raad van Hoeders.


De president

De president wordt direct door het volk gekozen en is adviseur van de Ayatollah. Beslissingen van de president kunnen worden tegengehouden door de Hoogste Leider of door de Raad der Hoeders. Sinds juni 2013 is Rouhani de president.


Het parlement

Voor het parlement worden eveneens verkiezingen gehouden; van de 290 zetels zijn er veertien voorbehouden aan minderheden zoals Christenen, Joden en Armenen. Er zijn 12 zetels voorbehouden aan vrouwen.


Internationale gemeenschap


VS 

De vijandigheid tussen Iran en de VS is groot. De VS zien Iran als de grootste bedreiging voor de internationale vrede en met name een dreiging voor bondgenoot Israël. Sinds 1979 zijn er formeel geen diplomatieke banden tussen de VS en Iran. 


Israël 

Israël en Iran zijn gezworen vijanden en al meerdere malen liep de spanning zo ver op dat een gewapend conflict onvermijdelijk leek. Israël ziet Iran als de grootste bedreiging voor haar voortbestaan en heeft al meerdere malen de VS verzocht om militair ingrijpen tegen Iran.


EU 

De landen in de EU hebben meer betrekkingen met Iran dan bijvoorbeeld de VS. Toch zijn zij ook bezorgd dat Iran een kernwapen maakt en hebben daarom ingestemd met harde economische sancties.


Rusland 

Iran en Rusland hebben goede betrekkingen, zij willen beiden dat de invloed van de VS in Azië verminderd moet worden. Rusland steunt het recht van Iran op nucleaire technologie, en helpt hun bij het bouwen van kerncentrales. 


VN 

De VN speelt een bemiddelende rol als het gaat om het kernwapenprogramma. Sinds 2006 heeft de VN Veiligheidsraad ingestemd met meerdere sancties tegen Iran.


IAEA 

Het IAEA is de ‘waakhond’ van de VN die ervoor moet zorgen dat er geen kernwapens meer gemaakt worden. Het probleem is dat er al flink wat landen zijn die ze al hebben: namelijk de VS, Rusland, China, Pakistan, India, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk (en waarschijnlijk Israël en Noord-Korea). De IAEA heeft regelmatig onderzoek gedaan in Iran, maar ook wordt hun vaak de toegang tot Iran ontzegd. 




   

Edit
Delete
Onderliggende structuren
De onderliggende structuren zijn de economische, politieke, sociale en religieuze oorzaken van een conflict. Hieronder wordt beschreven hoe deze verschillende oorzaken een rol spelen bij het conflict in Iran. Deze factoren sluiten elkaar uiteraard niet uit, vaak zijn deze factoren afhankelijk van elkaar en beïnvloeden ze elkaar.


Religie en politiek 

Binnen de Islam zijn er twee belangrijke stromingen: de Soennieten en de Sjiieten. Het merendeel van de Islamitische wereld is Soennitisch. Iran is het enige land ter wereld waar de Sjiieten in de meerderheid zijn (89% van de bevolking). Sinds de geestelijken tijdens de revolutie in 1979 de politieke macht overnamen is Iran een Islamitische staat. Iran wordt geregeerd door een complex politiek systeem met een religieuze én een  democratische  regering. Het volk kiest het parlement en de president. Echter, Iran is verre van een democratie, de ongekozen religieuze regering heeft altijd het laatste woord. De Raad der Hoeders bepaalt wie mee mogen doen aan de verkiezingen en met de mensenrechten in Iran is het slecht gesteld. Het religieuze karakter van de staat heeft veel invloed op het dagelijkse leven van Iraniërs. Bijvoorbeeld: vrouwen moeten buiten hun huis islamitische kledingdracht dragen en dit wordt gecontroleerd door de zedenpolitie, Koran- en godsdienstles is verplicht op alle scholen en universiteiten en mannen en vrouwen worden in iedere openbare ruimte gescheiden. Tegelijkertijd zijn er veel Iraniërs die veel minder conservatief zijn. 


Economische situatie

Iran bezit veel natuurlijke grondstoffen, deze rondstoffen zijn zeer belangrijk voor de economie. Zo bevind zich in Iran 9% van alle oliereserves in de wereld. De economische sancties die door de jaren heen zijn opgelegd vanwege het nucleaire programma hebben veel invloed op de economische situatie in het land. Er zijn sancties gericht op specifieke personen en bedrijven die iets te maken hebben met het nucleaire programma; zij kunnen geen buitenlandse rekening openen of vrij reizen. Ten tweede zijn er sancties gericht op het financiële systeem; de Iraanse banken zijn afgesloten van de rest van de wereld. Tot slot zijn er handelssancties, de landen in de EU kopen bijvoorbeeld geen olie meer uit Iran.


Nucleaire vraagstuk

In 2002 werd bekend dat Iran al enige jaren werkte aan een nucleair programma zonder dat het IAEA hier van op de hoogte was. Veel landen, met name de VS en Israël, menen dat het nucleaire programma van Iran niet bedoeld is om nucleaire energie op te wekken, maar om kernwapens te maken. De Iraanse machthebbers hebben dit altijd stellig ontkend. De afgelopen jaren zijn er meerdere malen onderhandelingen, gesprekken en inspecties van de IAEA, geweest. De VS hebben altijd gezegd dat Iran koste wat kost geen atoomwapens mag maken. De schattingen of, en wanneer Iran in staat zou zijn een atoomwapen te ontwikkelen lopen zeer uiteen. Door de toenemende geïsoleerde positie van Iran is het nucleaire programma steeds meer een prestigeproject geworden waar het regime niet zonder gezichtsverlies afstand van kan doen. Veel Iraniërs staan overigens achter het nucleaire programma vanuit het perspectief dat zij, net als alle andere landen, recht hebben op het verkrijgen van nucleaire energie.


Edit
Delete
Dynamiek

Naast de dieperliggende oorzaken zijn er ook ontwikkelingen die het conflict op korte of lange termijn beïnvloeden. Hiermee worden gebeurtenissen uit een conflict bedoeld, zoals opstanden en vredesonderhandelingen. Wanneer het conflict heviger wordt spreken we van escalatie. Zwakt het conflict af? Dan is er sprake van de-escalatie.


Geografische ligging

De politiek in het Midden Oosten is niet altijd makkelijk te begrijpen: dit heeft te maken met de regionale machtsbalans, de inmenging van de VS, de oliehandel en de religieuze scheidslijnen. Iran heeft een sterke machtspositie door haar (relatief) sterke economie, het sterke leger en omdat het nabijgelegen Irak door oorlog is verzwakt. De opkomst van de Islamitische Staat (IS) in Irak en Syrië heeft dit bevestigd. Soennitische landen vrezen Iraanse dominantie in de regio. Met name Saudi-Arabië, een bondgenoot van de VS, probeert dit te voorkomen. Door haar ligging heeft Iran echter een belangrijk machtsmiddel in handen. De belangrijkste route waardoor ongeveer 35% van alle olie uit het Midden Oosten naar de rest van de wereld vervoerd wordt, de straat van Hormuz, kan door Iran worden afgesloten. Het afsluiten van deze vaarroute heeft rampzalige gevolgen voor de wereldeconomie en de stabiliteit in de regio.


Regionale verhoudingen

De complexiteit van de verhoudingen in het Midden Oosten wordt uitgelegd in bovenstaand schema. Dit schema is opgesteld door een bekende Egyptische blogger en is met zijn toestemming overgenomen door de krant “The Washington Post” (26 augustus 2013, IS staat hier nog niet bij). De opstanden in het Midden-Oosten tegen de regimes (zoals in Egypte en Syrië), en de opkomst van IS hebben de verhoudingen verder op scherp gezet. Iran heeft een aantal gezworen vijanden: met name de Verenigde Staten, Israël en Irak. De belangrijkste bondgenoten zijn het regime van Assad in Syrië, de Sjiitische Hezbollah in Libanon en Hamas in de Gazastrook. 


De Groene Revolutie

Het Iraanse volk is verdeeld. Er is een scheidslijn tussen de voorstanders van de Islamitische staatsinrichting en het strenge regime en degenen die meer democratie en vrijheden willen. Ouderen en plattelandsbewoners bevinden zich vaker in het eerste kamp, jongeren en opgeleide stedelingen in het tweede. Het aantal jongeren in Iran is groot: 43,6% van de bevolking is jonger dan 25 jaar, en dat is een van de redenen waarop het regime zo hard optreed tegen alle vormen van protest. In 2009 was de hervormingsgezinde Mousavi de gedoodverfde favoriet om Ahmedinejad op te volgen als president. Mousavi was populair bij jongeren, vrouwen en etnische minderheden. Hij wilde de media vrijheid geven en zocht toenadering tot het westen. Toen in 2009 de staatspers aankondigde dat Ahmedinejad opnieuw had gewonnen geloofden veel mensen (vooral jongeren) dat niet. De dagen na de verkiezingen gingen duizenden mensen de straat op om de uitslag aan te vechten. Dit wordt ook wel de “Groene Revolutie” genoemd. De protesten waren vreedzaam maar de autoriteiten sloegen het gewelddadig neer . Tientallen mensen kwamen hierbij om het leven en duizenden demonstranten  werden gearresteerd. Buitenlandse journalisten mochten het land niet in en het internetverkeer werd afgesloten. De regering verkondigde dat buitenlandse machten een hand hadden in de protesten. De protesten werden binnen én buiten Iran vooral bekend via Twitter. Dit was één  van de eerste keren dat een nieuw communicatiemiddel zoals Twitter een belangrijke rol speelde in een conflict. Ondanks de protesten werd Ahmedinejad weer president. Zijn belangrijkste tegenstanders staan sindsdien onder huisarrest. De directe aanleiding van de protesten was de vermeende verkiezingsfraude, maar voor veel jongeren ging het ook om andere zaken zoals de aanhoudende werkeloosheid en de beperkte bewegingsvrijheid die zij hebben. Sindsdien zijn Facebook en Twitter verboden in Iran. Al stelt dit niet heel veel voor: jongeren vinden steeds nieuwe manieren om dit verbod te omzeilen.


Verkiezingen 2013

Tijdens de verkiezingen in Juni 2013 waren er geen protesten. Tegenstanders van het regime zijn bang om in actie te komen. Verschillende oppositie partijen zijn verboden en de mislukte protesten in 2009 hebben grote delen van de oppositie en haar aanhang ontgoocheld en gedesillusioneerd achtergelaten. Ook het ontbreken van prominente oppositieleiders bij de presidentsverkiezingen (omdat zij niet mee mogen doen van de Raad van Hoeders) zorgt voor minder moraal om opnieuw te gaan protesteren.


Toekomst

De in 2013 gekozen president, Rouhani, vaart een gematigder koers dan zijn voorganger. Hij heeft al vaak gezegd dat hij voorstander is van meer transparantie rondom het Iraanse nucleaire programma. Hij wil de band met het westen verbeteren. Voor hem is het ook belangrijk de economie te verbeteren, die zwaar leidt onder de internationale sancties. Tenslotte lijkt hij ook voorstander te zijn van meer burgerlijke vrijheden. Hoe veel hij zal kunnen betekenen valt echter nog te bezien. Uiteindelijk is het de Hoogste Leider Khamenei die de belangrijke beslissingen neemt, vooral als het gaat om het nucleaire programma. Khamenei zal niet geneigd zijn om de eisen van de westerse landen (met name de VS) zonder meer in te willigen. Desondanks zal zelfs Khamenei inzien dat de sancties en de geïsoleerde internationale positie de economie schade toebrengen; er is een inflatie van over de 40% en een kwart van alle mannen onder de 25 heeft geen werk. Het volk heeft mede voor Rouhani gekozen omdat zij hopen dat hij verandering kan brengen in deze situatie. Tot slot zal het regime zich bewust zijn van de gebeurtenissen in Egypte, Tunesië, Libië en Syrië, waar de volken in opstand kwamen tegen de zittende machthebbers. De kans dat het zover komt in Iran is niet groot, het regime zit stevig in het zadel en geniet de steun van het leger, de politie en de machtige Revolutionaire Garde.

Edit
Delete
Actoren betrokken bij vredesinitiatieven
Vredesonderhandelingen kunnen door verschillende actoren worden opgezet zoals bijvoorbeeld de Verenigde Naties (VN) of de Afrikaanse Unie (AU). Hieronder lees je welke actoren betrokken zijn bij vredesinitiatieven.


Onderhandelingen

In het najaar van 2013 wordt er een akkoord gesloten tussen Iran en de vijf permanente leden van de VN Veiligheidsraad (VS, Rusland, China, Groot-Brittannië, Frankrijk) en Duitsland. In ruil voor verlichting van de economische sancties zal Iran geen nieuwe nucleaire installaties starten, worden er afspraken gemaakt over de verrijking van uranium en krijgen de inspecteurs meer toegang tot de bestaande installaties. Dit is goed voor Iran omdat zij dan weer veel geld kunnen verdienen aan de handel in olie. In 2014 komt het akkoord onder druk te staan wanneer blijkt dat Iran toch nog twee energiekerncentrales wil bouwen. Tegelijkertijd zijn er tekenen dat de VS (in het geheim) ook de samenwerking met Iran zoekt om IS te bestrijden.  


Vrijlaten gevangenen

Voorafgaand aan de onderhandelingen in november 2013 kondigt Rouhani aan tachtig politieke gevangenen vrij te laten. Analisten zijn het er over eens dat dit een poging is om westerse landen milder te stemmen en het land een gematigder imago aan te meten na de vele conflicten met de conservatieve Ahmedinejad. 


Iran we ♥ you
In Iran zijn veel mensen het niet eens met de politiek van hun leiders. Wanneer de militaire spanning tussen Iran en Israël weer oploopt start een Israëlische ontwerper in maart 2012 de online campagne “Iranians we love you: we will never bomb your country”. De bijbehorende video en foto’s gaan viral, duizenden Iraniërs en Israëliërs sharen en liken het initiatief en sturen hun eigen foto’s van Iraans-Israëlische vriendschappen en relaties.


Cijfers
Hoe zou je het conflict kunnen weergeven in cijfers? Soms kunnen cijfers de hevigheid van een conflict heel goed weergeven. In dit stuk vind je de belangrijkste cijfers over het conflict in Iran.
  • Percentage personen onder de 25 jaar oud: 43,6% (Ter vergelijking: in Nederland is dit percentage 19,3%) 
  • Export: olie (80%), chemische en petrochemische producten, fruit, noten en tapijten. 
  • Aantal doden tijdens protesten in 2009: schattingen variëren van 30-40 (telling van het regime) en boven de 200 (telling mensenrechtenorganisaties). 
  • Arrestaties tijdens de protesten in 2009: meer dan 4000 (telling regime dus waarschijnlijk ligt het werkelijke aantal vele malen hoger).  
  • Aantal Afghaanse vluchtelingen in Iran: 2,4 miljoen.  
Bronnen
Hieronder vind je interessante links naar media en websites.
  • “A Separation”: Iraanse film die veel internationale prijzen heeft gewonnen. Geen politiek statement maar een film over hoe moderne mensen met moderne problemen hier oplossingen voor proberen te vinden in een repressieve omgeving.
  • “The green wave”: documentaire over de groene revolutie in 2009 (http://www.thegreenwave-film.com/) 
  • “Stiekem kan hier alles” (Eefje Blankevoort, 2007). Schrijfster Eefje Blankevoort vertrok op haar 24e naar Iran voor haar studie. Daar ontdekte zij dat het beeld wat buitenstaanders hebben van Iran bij lange na niet volledig is. Onder alle Islamitische regels wordt er door jongeren gefeest en doen velen mee met demonstraties tegen de VS voor het vertier en het gratis eten. 
  • Te volgen op Twitter: Thomas Erdbrink (@ThomasErdbrink). Een van de weinige Westerse correspondenten in Iran. Schrijft onder andere voor de New York Times.