Conflicten Teller nl

  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtsstrijd
  • Dit heeft nog niet geleid tot geweld of de spanningen gaan niet langer met geweld gepaard
  • Het conflict speelt nu, of niet langer dan een jaar geleden
  • Er is gewapende strijd om de macht over (een deel van) het land
  • Bij de strijd is minstens één regeringsleger en één andere gewapende groepering betrokken
  • Er is gewapende strijd geweest tussen gewapende groepen met meer dan 25 doden per jaar.
  • Er is nu geen grootschalige gewapende strijd meer, er is een vredesakkoord, staakt-het-vuren of het conflict is slapend
  • Er vallen (relatief) weinig doden door de strijd; minder dan 25 per jaar.
  • De oorzaken van het conflict zijn nog niet echt weggenomen.
  • Er kan opnieuw gewapende strijd uitbreken.
  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtstrijd.
  • Het conflict valt niet onder de bovenstaande 3 definities, maar is belangrijk genoeg om onder de aandacht te worden gebracht.
  • Bij dit conflict zijn filmpjes en/of teksten beschikbaar waarin de persoonlijke verhalen achter het conflict verteld worden.
  • KIik op de vertellerknop hierboven om de popup met de filmpjes te openen.

Aantal conflicten
in de wereld

Cyprus

Maart 2013 | Rens Creusen

Inleiding

Op Cyprus wonen Griekse en Turkse Cyprioten, gescheiden door een bufferzone. Turkije houdt een deel van het eiland bezet en noemt dit deel een aparte republiek. De internationale gemeenschap wil graag dat de twee delen herenigd worden. Er is geen oorlog meer, maar een oplossing voor het conflict is nog niet gevonden.

Edit
Delete
Chronologie van het conflict

Onder dit kopje vind je data en gebeurtenissen die belangrijk waren voor het verloop van het conflict.


Niet lang nadat Cyprus in 1960 onafhankelijk werd van Groot-Brittannië ontstonden er onrusten tussen Turkse en Griekse Cyprioten, de twee grootste bevolkingsgroepen van Cyprus. In 1964 werd er een VN vredesmacht op Cyprus gestationeerd om de orde te bewaren. Na 1967 namen de spanningen tussen de Griekse en  Turkse Cyprioten af, maar ontstond er binnen de Grieks-Cypriotische gemeenschap juist weer onrust omdat een deel van de Griekse Cyprioten met Griekenland herenigd wilde worden. Deze groep werd gesteund door de toenmalige regering van Griekenland, een militair regime. Met steun van dit regime pleegden de Griekenland gezinde Griekse Cyprioten in 1974 een militaire coup. Als antwoord viel Turkije Cyprus binnen en bezette het noorden van het eiland. In 1983 hebben de Turkse Cyprioten de onafhankelijkheid van het noordelijke gedeelte uitgeroepen. Alleen Turkije erkent de onafhankelijkheid van de zogenoemde Turkse Republiek Noord-Cyprus.   

In 2004 hebben de burgers in het Turkse gedeelte tijdens een referendum van de VN zich uitgesproken voor een federale overheid. De Griekse kant heeft daar echter tegengestemd. Na de presidentsverkiezingen in Cyprus van 2008 kwam er nieuwe bereidheid tot onderhandelingen en ontstond er optimisme over hereniging. In april 2010 werden de presidentsverkiezingen in het Turkse deel van Cyprus echter gewonnen door een felle tegenstander van hereniging, waardoor hereniging uitgesloten bleek. In februari 2013 werd de rechtse politicus Nicos Anastasiades verkozen tot president van Cyprus. In 2004 steunde Anastasiades nog het VN-plan voor een federale overheid, maar de prioriteiten van de nieuwe regering lijken vooralsnog voornamelijk bij de economie te liggen en niet bij politieke hereniging. Het Cyprus-conflict lijkt in een patstelling te zijn verzeild. 

Edit
Delete
Betrokken actoren

Cyprus is verdeeld tussen de Griekse en de Turkse bewoners. Er bestaat veel onrust tussen de bevolkingsgroepen. Sinds 1964 is er een VN vredesmacht op Cyprus om de orde te bewaren. Hieronder staan de verschillende actoren en hun standpunten kort beschreven.


Nationaal niveau

  • Turkse Cyprioten
Turkse Cyprioten zijn woonachtig in het noorden van het eiland. De meeste Turks-Cyprioten zijn islamitisch en spreken Turks. Door de scheiding van het eiland vindt er weinig interactie plaats met de Grieks-Cypriotische inwoners van Cyprus.     
  • Griekse Cyprioten  
Griekse Cyprioten hebben vaak een Griekse afkomst en komen uit het zuiden van Cyprus. De meeste Grieks-Cyprioten zijn lid van de Cypriotisch-orthodoxe kerk. Veel Grieks-Cyprioten zijn voor een afscheiding van het armere Turkse gedeelte van Cyprus.     

Internationaal niveau

  • Turkije 
De Turkse Republiek van Noord-Cyprus wordt alleen erkend door Turkije. De EU-lidstaat Republiek Cyprus, van de Grieks-Cyprioten, wordt door Turkije niet als land erkend. De kwestie Cyprus is een gevoelig onderwerp en een belangrijk struikelblok bij de onderhandelingen over de toetreding van Turkije bij de EU.     

  • Griekenland 
Cyprus speelt een belangrijke rol in de geopolitiek van Griekenland. Cyprus werd voornamelijk als lidstaat van de EU aanvaard na druk van Griekenland, dat dreigde een verdere uitbreiding van Oost-Europese kandidaten tegen te houden. Door lobbywerk is Griekenland er in geslaagd om de EU de Griekse visie op het Cypriotische conflict over te nemen.     

  • De Verenigde Naties 
Het conflict op Cyprus is inmiddels de langste vredesmissie geworden van de Verenigde Naties. Blauwhelmen van de VN zijn nu al 49 jaar aanwezig op het eiland. De missie houdt op het eiland de bufferzone in de gaten tussen het Griekse deel en het Turkse deel. De VN heeft zich altijd ingezet voor een vereniging van Cyprus.      

  • De Europese Unie  
Cyprus is in de loop der jaren steeds meer een Europese aangelegenheid geworden. De EU is voorstander van een verenigd Cpyrus. Officieel geldt de Europese regelgeving voor geheel Cyprus, in de praktijk erkent enkel Grieks-Cyprus de Europese wetgeving. Het is onwaarschijnlijk dat de EU de Turkse kant ooit als zelfstandige staat zal erkennen, maar de EU dringt wel aan op het stoppen van de economische isolatie van Noord-Cyprus. In maart 2013 wordt Cyprus opeens een belangrijk onderwerp binnen de EU vanwege de uit de hand lopende bankencrisis.  


Edit
Delete
Dieperliggende oorzaken

De dieperliggende oorzaken zijn oorzaken die op economisch, politiek, sociaal en religieus vlak spelen in een land. In dit stuk kijken we naar politieke, economische, religieuze en sociale factoren die van invloed zijn op het conflict.


Politiek 
Ondanks de religieuze en economische verschillen tussen de bevolkingsgroepen mag het Cyprus-conflict voornamelijk als een politiek conflict gezien worden. Cyprus is hierbij de inzet van een groter politiek spel dat met name gespeeld wordt tussen Turkije en Griekenland. Door de unieke ligging in de Oost-Mediterraanse Zee is Cyprus vaak als een strategische ‘verbinding’ gezien tussen Europa en het Midden-Oosten. De Turks-Griekse betrekkingen op Cyprus dateren al vanaf de zestiende eeuw, toen het toenmalige Ottomaanse Rijk het eiland veroverde op de Venetianen. Er leven dan mensen van verschillende geloven (christenen, joden en islamieten) vreedzaam naast elkaar op Cyprus, ook al vindt er weinig onderling contact plaats. In 1878 wordt Cyprus veroverd door Groot-Brittannië en wordt het een Britse Kroonkolonie. Rondom 1930 komt er echter weerstand vanuit Griekenland en Turkije: Griekse geestelijken en politici willen Cyprus bij Griekenland voegen, terwijl de Turken het eiland bij Turkije willen inlijven. Groot-Brittannië weigert het goedgelegen Cyprus echter op te geven.  

Tussen 1955 en 1960 start de Grieks Cypriotische Ondergrondse Beweging (EOKA) de strijd tegen de Britse overheersers. Als reactie zet Groot-Brittannië de Turkse Cyprioten op tegen hun Griekse eilandbewoners, waarna het conflict uit de hand loopt. De Turks-Cypriotische Volkan en de Turkse Resistant Organisation (TRO) strijden met hulp van Turkije en Groot-Brittannië tegen de Grieks-Cypriotische EOKA. De twee Cypriotische bevolkingsgroepen komen lijnrecht tegenover elkaar te staan. Uiteindelijk wordt na overleg tussen Griekenland, Turkije en Groot-Brittannië Cyprus in 1960 onafhankelijk verklaard. De uitkomst was echter een compromis waar geen van de betrokken landen tevreden mee was en er bestond nog grote onenigheid over hoe het eiland bestuurd moest worden. In 1963 wordt er weer gevochten tussen beide bevolkingsgroepen. Turkse Cyprioten voelden zich aangetast in hun grondrechten nadat president Makarios bestuurlijke hervormingen probeert door te voeren. De Turkse Cyprioten nemen ontslag uit de regering en in 1964 wordt de bevolking politiek gescheiden. Door de aanhoudende gevechten komt de VN in 1964 tussenbeide. Uiteindelijk wordt de Grieks-Cypriotische regering de officiële vertegenwoordiger van Cyprus.               

Het ideaal van eenwording had, mede door de dictatuur die zich in 1967 in Athene had genesteld, voor veel Grieks Cyprioten zijn glans verloren. Een gezamenlijke oplossing was nog niet bereikt toen de Atheense fascistische regering in 1974 haar plan uitvoerde om Makarios via een staatsgreep om te brengen en een marionet, in de vorm van Nicos Sampson, aan de macht te brengen. Over het gehele eiland braken gevechten uit tussen voor- en tegenstanders van Makarios. Voor Turkije was de maat vol en het startte een invasie in Cyprus. Vrijwel de gehele Grieks Cypriotische bevolking werd uit het bezette gebied verdreven, terwijl de meeste Turks Cyprioten van het zuiden naar het noorden trokken. In 1983 riepen zij eenzijdig de, door niemand behalve Turkije erkende, Turkse Republiek van Noord Cyprus uit. Vandaag de dag lijkt politieke hereniging in een impasse terechtgekomen. In 2004 heeft de Grieks-Cypriotische bevolking al via een referendum laten blijken niets te voelen voor een hereniging. De toekomst van het Cyprus-conflict is dan ook ongewis.   

Economisch 
Het conflict op Cyprus begon als een politiek spel, maar later gingen economische factoren ook een belangrijke rol spelen. Het Griekse gedeelte van het eiland werd namelijk een stuk rijker dan het Turkse, waardoor veel Grieks-Cyprioten bang waren hun welvaart te verliezen bij een mogelijke hereniging. Het huidige politieke debat wordt gedomineerd door economische thema’s als gevolg van de financiële crisis. De vraag over politieke hereniging is daarom momenteel even ondergeschikt belang geworden.   

Religieus
Religieuze verschillen zijn geen oorzaak van het conflict, maar religie heeft wel een rol gespeeld in de scheiding van het eiland. Het conflict heeft ervoor gezorgd dat niet alle heilige plaatsen vrij te bezoeken zijn voor alle inwoners van het eiland.   

Sociaal 
Vanuit de twee bevolkingsgroepen lijkt relatief weinig toenadering te bestaan. Echter, externe factoren hebben ervoor gezorgd dat beide groepen wel nader tot elkaar móeten komen, waardoor wederzijds contact is bevorderd. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan aardbevingen die in 1999 zowel Turkije als Griekenland troffen, waarna de onderlinge samenwerking verbeterde. Verder speelt toerisme, een zeer belangrijke inkomstenbron voor Cyprus,  een grote rol in het bewaren van de vrede. 

Edit
Delete
Verloop van het conflict
Naast de dieperliggende oorzaken zijn er ook ontwikkelingen die het conflict op korte of lange termijn beïnvloeden. Hiermee worden gebeurtenissen uit een conflict bedoeld, zoals opstanden en vredesonderhandelingen. 

De situatie op Cyprus mag gerust een slepend conflict genoemd worden. De VN is al vanaf 1964 aanwezig op het eiland, maar een acceptabele oplossing tussen de betrokken partijen is nog niet gevonden. De laatste twee decennia is het conflict in Cyprus echter wel afgenomen in omvang en er is weinig gevaar voor nieuwe confrontaties tussen de Cypriotische bevolkingsgroepen. Dit wil echter niet zeggen dat de situatie veel verbeterd is, deze is eerder in een impasse terecht gekomen. Eerdere pogingen tot een hereniging, zoals het referendum in 2004, zijn - ondanks druk vanuit de VN en de EU - mislukt. Na grote lobbycampagnes vanuit Griekenland werd het ‘Griekse verhaal’ van het conflict door de EU en door veel andere landen in de wereld overgenomen. De Grieks-Cyprioten claimen dat de Turks-Cyprioten onwetmatig een deel van Cyprus bezetten. Belangrijke reden voor de buitenwereld om het Griekse verhaal over te nemen was dat Griekenland, in tegenstelling tot Turkije, als EU-lid veel invloed kon uitoefenen. De laatste jaren is echter meer aandacht gekomen voor de Turkse kant van het verhaal en is ook door de EU veel moeite gedaan om Turks-Cyprus uit haar economisch en politiek isolement te halen.      '

Cyprus heeft momenteel echter andere zorgen dan een mogelijke politieke hereniging. De economische situatie is op het eiland enorm verslechterd sinds maart 2013. Veel Cypriotische banken zitten in de problemen en de Cypriotische burgers moeten mee gaan betalen aan het beoogde reddingsplan. Cyprioten zijn hier zeer boos over, maar hun woede richt zich met name tegen president Anastasiades en de EU, die de bezuinigingsmaatregelen steunen. De sociale onrust mondt vooralsnog niet uit in nieuwe confrontaties tussen Turks-Cyprioten en Grieks-Cyprioten. Ondanks het slepende conflict en de slechte economische situatie dreigt er momenteel dus geen nieuwe geweldsuitbarsting tussen de Cypriotische bevolkingsgroepen.    

Edit
Delete
Actoren betrokken bij vredesinitiatieven


In 2008 lanceerde de VN de ‘Cyprus civil society awards’ om de saamhorigheid in Cyprus te versterken. De VN deden na veel mislukte herenigingspogingen geen voorstellen meer. Het is de bedoeling dat de civil society (dus de burgers) in Cyprus zelf met ideeën komt. In 2008 werd een prijs uitgereikt voor een Grieks-Cypriotische en een Turks-Cypriotische civil society organisatie uit zes categorieën: educatie & cultuur, milieu, gender, gezondheid, jeugd en sociale inclusie. In het onderzoeksproject EC Cypriot Civil Society in Action Programme van het NGO-trainingsbureau INTRAC wordt de huidige stand van zaken met betrekking tot civil society in Cyprus beschreven. In zeven studies analyseert dit rapport de huidige ontwikkelingen. De belangrijkste organisaties die worden besproken in dit rapport zijn: 

  


  • The Management Centre of the Mediterranean. Dit is de voornaamste ondersteunende organisatie voor de Turks-Cypriotische gemeenschap en is betrokken bij verschillende wederzijdse activiteiten en programma’s. 

  • NGO Support Centre. Dit is de voornaamste NGO-ondersteunende organisatie voor de Grieks-Cypriotische gemeenschap. Het NGO Support Centre bouwt onder andere mee aan vrede door partnerschappen aan te gaan met Turks-Cypriotische organisaties. 

  • Akova’s Women’s Association. Deze organisatie richt zich op Turks-Cypriotische vrouwen van het platteland en heeft enkele gemeenschappelijke activiteiten op de agenda staan. De focus ligt echter op het promoten van meer onderling vertrouwen binnen de eigen gemeenschap. 

  • Association for Historical Dialogue and Research. Deze organisatie richt zich op Cyprus vanuit een historisch perspectief. Ze brengt de verschillende standpunten en representaties van het conflict in beeld en promoot verder historisch onderzoek en educatie. 

  • Cyprus Community Media Centre. Deze organisatie richt zich op de promotie van onafhankelijke media in Cyprus. Het CCMC presenteert ook het werk dat civil society organisaties verrichten en streeft naar een meer gebalanceerd nieuwsoverzicht van de politieke ontwikkelingen op Cyprus.

  • The KONTEA Cultural Heritage Circle Project. Dit project richt zich op de voormalige Grieks-Cypriotische inwoners van Kontea (noordelijk van de Groene Lijn), om in samenwerking met de momenteel voornamelijk Turks-Cypriotische bewoners een leefbare openbare ruimte te creëren. 

  • Soma Akriton en HASDER Folk Arts Foundation zijn organisaties die zich respectievelijk inzetten voor de Grieks-Cypriotische en Turks-Cypriotische jeugd, soms aan de hand van gemeenschappelijke projecten.               

Cijfers
  • Cyprus heeft 1.1 miljoen inwoners, waarvan 77% Grieks-Cyprioot is, 18% Turks-Cyprioot en 5% een andere afkomst heeft (telling uit 2011).

  • Toen in 1974 het Turkse leger Cyprus binnenviel, werden er tussen de 160.000 en 200.000 Griekse Cyprioten uit het noorden verdreven. De VN zijn inmiddels 49 jaar actief op Cyprus, de langste vredesoperatie ooit. 

 
Links en downloads
Hier vind je interessante links naar artikelen en websites over dit conflict.

Artikelen/websites

Analyse Cyprus van het Centrum voor Mondiaal Onderwijs

Overzicht NGO’s op Cyprus, Engelstalig

Rapport van de huidige civil society actoren op Cyprus, Engelstalig

Rapport van de huidige civil society actoren op Cyprus, Engelstalig

Overzicht van de rol van Turkije in het conflict


Video

Online documentaire over het Cyprus-conflict, Engelstalig