Conflicten Teller nl

Israël-Palestina

Mei 2013 | Guus Meyer, met medewerking van Silke Bruyland

Inleiding

Het conflict tussen Israël en de Palestijnen behoort tot de belangrijkste conflicten ter wereld, om verschillende redenen: • het gaat minstens 65 jaar terug; • het is al die tijd vrijwel onoplosbaar gebleken; • het leidt steeds weer tot nieuwe oorlogen of andere gewelduitbarstingen; • het is nauw verbonden met een aantal gevoelige zaken van wijder belang (heilige plaatsen voor Joden, Moslims en Christenen); • het speelt een veel belangrijkere rol in de wereldpolitiek dan de grootte van het conflict lijkt te rechtvaardigen; • het roept gepassioneerde reacties op, niet alleen bij de direct betrokkenen en in de regio, maar over de hele wereld, vanwege de link met het lot van het Joodse volk; regionale, met name Arabische, samenwerking en solidariteit met de Palestijnen; en internationaal terrorisme.

Chronologie

1897   Zionistische Beweging opgericht in Bazel – Joods streven naar eigen staat in   Palestina krijgt organisatorische vorm   

1917   Britse minister Balfour belooft Palestijnen zelfbestuur en Joden een ‘tehuis’ in             Palestina (‘Balfour Declaration’)   

1947   Verdelingsplan van Verenigde Naties – door beide partijen verworpen   

1948   Stichting van de staat Israël – buurlanden vallen binnen: eerste Israëlisch-        Arabische oorlog – begin Palestijns vluchtelingenprobleem   

1964   Oprichting Palestijnse Bevrijdings Organisatie (PLO)   

1967   Zesdaagse Oorlog – Westelijke Jordaanoever, Gazastrook, Sinaïwoestijn en      Golanhoogte door Israël bezet   

1973   Jom Kippoer Oorlog   

1978   Camp David Akkoord tussen Israël en Egypte   

1982   Israëlisch leger valt Libanon binnen en kijkt toe bij bloedbaden in Palestijnse             vluchtelingenkampen Sabra en Shatila   

1987   Begin van Intifada = Palestijnse volksopstand   

1988   Oprichting Islamitische Verzetsbeweging (Hamas)   

1993   Oslo Akkoorden – Palestijns zelfbestuur in Gaza en delen van Westelijke           Jordaanoever   

1995   Israëlische premier     Yitzhak Rabin door Joodse extremist vermoord   

2000   Israël begint bouw van ‘scheidingsmuur’ tussen eigen land en Palestijnse        gebieden   

2001   Begin Tweede Intifada vanwege uitblijven resultaten Oslo vredesproces   

2002   Israël verwoest hoofdkwartier PLO in Ramallah   

2004   Israël liquideert Hamas-stichter Sheikh Ahmad Yasin; dood van PLO-leider        Yasser Arafat   

2006   Israël vecht onsuccesvolle oorlog uit met gewapende Hezbollah-beweging in   Libanon   

2008   Gaza Oorlog: 1300 Palestijnen en 13 Israëlische soldaten gedood   

2010   Negen Turkse activisten gedood als Israëlische marine internationaal konvooi met hulpgoederen voor Gaza onderschept   

2012   Gaza gebombardeerd na Palestijnse raketbeschietingen op Israël   

Betrokken partijen

Israël – opgericht in 1948 als een staat voor het Joodse volk na een lange periode van voorbereiding en immigratie georganiseerd door de zionistische beweging. Door religieuze Joden beschouwd als het door God beloofde land, door tegenstanders vaak aangeduid als ‘de zionistische entiteit’. Na de Zesdaagse Oorlog in 1967 uitgebreid met Oost-Jeruzalem en een aantal ‘bezette gebieden’. Israël is omgeven door meest vijandige Arabische landen en militaire veiligheid is voor Israël altijd de eerste prioriteit geweest. Het Israëlische leger en de veiligheidsdiensten behoren tot de beste ter wereld en het is een publiek geheim dat Israël over kernwapens beschikt.   

De Palestijnen – vertegenwoordigd door de Palestijnse Nationale Autoriteit (PNA), de Palestijnse Bevrijdings Organisatie (PLO) en haar voornaamste lidorganisatie Fatah, en de Hamas-beweging. Ook militante splintergroepen zijn actief of actief geweest met militaire aanslagen en andere acties. De PLO richtte in 1988 de staat Palestina op, die inmiddels door de meeste landen wordt erkend (maar niet door Israël, dat het grootste deel van de Palestijnse Gebieden bezet houdt) en sinds 2012 waarnemersstatus heeft binnen de Verenigde Naties. De Palestijnse bevolking binnen Israël’s grenzen telt ± 1,5 miljoen mensen; in buurlanden en elders wonen nog eens miljoenen Palestijnen die voor een deel zijn verdreven of gevlucht. Fatah-oprichter Yasser Arafat was tot zijn dood in 2004 de belangrijkste Palestijnse leider, maar tegenwoordig is het leiderschap betwist tussen de op de Westoever zetelende PNA (opvolger van de PLO) en Hamas, dat de Gazastrook beheerst. De oudere gezichten van het Palestijnse verzet, Fatah en de PLO, waren overwegend niet-godsdienstig, maar sinds de opkomst van de Islamitische Verzetsbeweging (Hamas) in Gaza en Hezbollah in Libanon wordt de Palestijnse zaak steeds meer door Moslims gedomineerd.   

Andere betrokken partijen 

Arabische buurlanden als Egypte, Syrië, Jordanië, Libanon en ook Irak spelen – afzonderlijk of als leden van de Arabische Liga – een belangrijke rol in het Israëlisch-Palestijnse conflict, dat daarmee altijd het karakter van een regionaal conflict heeft gehad. De laatste jaren zijn ook Iran en Turkije steeds belangrijker geworden. 

De gewapende Libanese Hezbollah-beweging (‘Partij van God’) voerde verschillende oorlogen met het Israëlische leger en vormt samen met Hamas, Iran en het Assad-regiem in Syrië het z.g. afwijzingsfront (afwijzing van de erkenning van en vrede met Israël).   

In de jaren van de Koude Oorlog (± 1950-1990) werd het Midden-Oosten conflict sterk bepaald door de rivaliteit tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Amerika geldt nog steeds als de belangrijkste bondgenoot van Israël en maakt ook deel uit van het z.g. Midden-Oosten kwartet, dat sinds 2002 namens de internationale gemeenschap bemiddelt (VS, VN, Rusland en EU).    

Onderliggende structuren

De wortels van het Israëlisch-Palestijnse conflict liggen in de 19e en de eerste helft van de 20e eeuw. Vanwege de uitsluiting en vervolging van Joden in veel Europese landen ontstond een beweging om een eigen Joodse staat te vormen. De over de hele wereld verspreide Joden zouden moeten terugkeren naar het ‘beloofde land’. Dit streven paste in het toen in zwang zijnde nationalisme, volgens welk elk volk of ‘natie’ recht heeft op zelfbestuur oftewel een eigen staat. Het streven naar een Joodse staat in Palestina wordt Zionisme genoemd, naar de berg Zion in Jeruzalem. Er werd eigenlijk weinig acht geslagen op het feit dat het beoogde land al bewoond werd, in grote meerderheid door Arabieren, zowel Moslims als Christenen, en dat er een bloeiende maatschappij bestond. De trek van (meest straatarme) Joden uit voornamelijk Oost-Europa kreeg een sterke impuls na het Eerste Zionistische Congres, gehouden in 1897 in Bazel en geïnspireerd door het boek Der Judenstaat van de Oostenrijkse journalist Theodor Herzl. De kern van het Israëlisch-Palestijnse conflict wordt, tot op de dag van vandaag, treffend geïllustreerd door het telegram dat Herzl ontving van twee rabbijnen die hij naar Palestina had gestuurd om te onderzoeken of het gebied geschikt was voor de vestiging van een Joodse staat: “De bruid is prachtig, maar ze is al getrouwd met een andere man”. Herzl en zijn medestanders kozen ervoor deze waarschuwing te negeren, al voorzagen ze wel problemen. 

Het conflict gaat dus in de eerste plaats om grondgebied, om land en om grenzen, en om de identiteit  van de bevolking. Naast het pure bestaan van de Joodse staat en de verdrijving van een groot deel van de oorspronkelijke Arabische bewoners, zijn in de loop der jaren een aantal specifieke problemen een rol gaan spelen. De vele honderdduizenden Palestijnse vluchtelingen blijven een heet hangijzer. Niet alleen hun vaak beroerde leefomstandigheden en het ontbreken van burgerrechten en economische perspectieven in de gastlanden, maar vooral het recht op terugkeer naar waar ze vandaan kwamen. De meeste van de oorspronkelijke Palestijnse huizen en dorpen zijn verwoest of worden door anderen bewoond en Israël verzet zich hevig tegen grootschalige terugkeer. De Palestijnse inwoners van Israël hebben een hoger geboortecijfer, wat op den duur een bedreiging kan vormen voor het Joodse karakter van de staat. Het land zit dus niet te wachten op nog meer niet-Joodse burgers, of dat nu terugkerende vluchtelingen zijn of de bewoners van de bezette gebieden (die Israël dan ook nooit bij het eigen grondgebied heeft willen inlijven). 

De status en toekomst van deze door Israël in 1967 bezette gebieden en de behandeling van de daar levende Palestijnse bevolking is een ander twistpunt. De bouw van nieuwe Joodse nederzettingen en de vestiging van steeds meer kolonisten is een doorn in het oog van de Palestijnen. De Joodse kolonisten worden economisch en politiek gesteund door de Israëlische regering en militair beschermd door het leger. De Palestijnen zien hun bewegingsvrijheid en hun economische ontwikkeling steeds verder beknot. Hun woede wordt nog versterkt door de bouw van een ‘muur’ (bestaande uit hekken, muren, greppels, wachttorens, prikkeldraad en poorten) tussen de Westoever en het eigen grondgebied, waarmee Israël in 2003 is begonnen. De muur loopt op sommige plaatsen dwars door Palestijns gebied en scheidt ook Jeruzalem in twee delen. Volgens Israël is de muur noodzakelijk om terroristen te weren. Palestijnen vinden de muur een afscheidingsmuur zoals de Berlijnse muur tijdens de Koude Oorlog. 

In 2006 trok Israël zich terug uit de Gaza-strook en ontmantelde de daar gevestigde Joodse nederzettingen. De grenzen blijven echter onder streng Israëlisch toezicht en de dicht op elkaar wonende bevolking lijdt onder een economische blokkade. 

De kwestie Jeruzalem: Jeruzalem speelt een grote rol in de drie monotheïstische wereldgodsdiensten – het Jodendom, het Christendom en de Islam. De stad staat nu onder controle van Israël, die dit zo wil houden. De Palestijnen claimen  recht te hebben op het oosten van de stad, dat ze tot hoofdstad van hun eigen staat willen uitroepen. 

Het wederzijdse geweld is, zoals in veel conflicten, een probleem op zichzelf geworden, dat de wederzijdse haat en het wantrouwen voedt. In het verleden vroegen militante groeperingen middels terroristische aanslagen in Israël en in het buitenland, en middels gijzelingen en vliegtuigkapingen aandacht voor het lot van de Palestijnen. Sinds een aantal jaren vuren Hamas en andere militante Palestijnse groeperingen, en ook Hezbollah, met regelmaat raketten op Israël af, wat wordt beantwoord met bombardementen op Palestijnse doelen.

Verloop van het conflict

 

 

Na de Eerste Wereldoorlog kreeg Groot-Britannië Palestina onder ‘mandaat’ (beheer). Al in 1917 had de Britse minister Balfour aan de zionistische beweging een ‘tehuis’ voor het Joodse volk in Palestina beloofd en de Arabieren in het gebied zelfbestuur (de ‘Balfour Declaration’). 

De massamoord op de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog zorgden bij veel Westerse landen voor schuldgevoelens. In 1947 besloot de pas opgerichte Verenigde Naties dat er in Palestina zowel een Joodse als een Palestijnse staat moest komen. De Arabische bevolking van Palestina en de Arabische landen waren tegen de vestiging van een Joodse staat, ook al omdat de verdeling van het grondgebied sterk ten nadele van de Palestijnen uitviel. Op 14 mei 1948, één dag voor het einde van het Britse mandaat, riepen de zionistische leiders de staat Israël uit. De volgende dag vielen legers van Egypte, Irak, Syrië, Jordanië en Lybië de jonge staat binnen – de eerste Arabisch-Israëlische oorlog. 

De goed bewapende en getrainde Joodse strijdgroepen weerstonden de Arabische inval en namen een groot deel van Palestina in. Bij de Palestijnen staat deze Israëlische Onafhankelijkheidsoorlog bekend als de nakhba (ramp). Enkele duizenden Palestijnen werden gedood en meer dan 500 Palestijnse dorpen en stadswijken verwoest. Ruim 700.000 Palestijnen werden verdreven of vluchtten naar de buurlanden en naar gebieden die nog niet door de Israëliers waren ingenomen. De Joodse staat veroverde veel meer grondgebied dan was voorzien in het VN-verdelingsplan, er kwam geen Palestijnse staat, Egypte lijfde de Gazastrook in en Jordanië de Westoever. 

Na 1948 heeft Israël nog verschillende oorlogen met Arabische buurlanden uitgevochten, zoals in 1956 met Egypte om de zeggenschap over het Suezkanaal, en in juni 1967 de Zesdaagse Oorlog met Egypte, Syrië en Jordanië. De Zesdaagse Oorlog was een groot militair succes voor Israël, dat het land een geweldige psychologische opkikker gaf en haar militaire en politieke dominantie in de regio voor lange tijd verzekerde. Het veroverde de Gazastrook en het Sinaï-schiereiland op Egypte, de Westoever (door religieuze Joden Judea en Samaria genoemd), inclusief Oost-Jeruzalem, op  Jordanië, en de Golanhoogte op Syrië. Het betekende een even zo grote vernedering voor de Arabische wereld. Deze schande werd in oktober 1973 gedeeltelijk uitgewist, toen Egypte en Syrië een gezamenlijke aanval uitvoerden die Israël volkomen verraste: de Jom Kippoer Oorlog, genoemd naar de heiligste dag uit de Joodse religieuze kalender, Grote Verzoendag, waarop de aanval begon. Pas na tussenkomst van de Amerikanen kwam er een wapenstilstand. 

Geleidelijk is het Arabisch-Israëlische conflict geworden tot het nog steeds voortdurende conflict tussen Israël en de Palestijnen. Hoewel de relatie tussen Israël en veel Arabische landen slecht is gebleven, hebben er sinds de jaren 1980 geen grote confrontaties met de buurlanden plaatsgevonden, met uitzondering van de Libanon-oorlog in 2006. In 1979 sloot Egypte een vredesverdrag met Israël, waarbij het de Sinaï-woestijn terugkreeg, in 1994 gevolgd door Jordanië. Het enige land dat Israël nog steeds echt bedreigt en weigert te erkennen is (niet-Arabisch) Iran, dat met Hamas, Syrië en de gewapende Hezbollah-partij in Libanon het zg. ‘afwijzingsfront’ vormt. 

Zowel Palestijnen als Joden claimen (delen van) het grondgebied dat nu de staat Israël vormt. Vanaf de jaren 1960 pleegden militante Palestijnse groeperingen regelmatig aanslagen tegen Israël en haar bevolking. De bekendste zijn de Fatah-beweging en de door de Arabische Liga opgerichte Palestijnse Bevrijdings Organisatie (PLO), beide tot zijn dood in 2004 geleid door Yasser Arafat. De doelstellingen van de PLO en Fatah zijn het verwezenlijken van een onafhankelijke Palestijnse staat. 

Vanaf 1987 zijn er onder internationale druk verschillende vredespogingen ondernomen. Aanleiding was de Intifada van 1987-1993, een grootschalig protest van de Palestijnse bevolking tegen de Israëlische bezetting van de Gazastrook en de Westoever. In deze periode zijn verscheidene nieuwe Palestijnse verzetsbewegingen ontstaan, waaronder Hamas en de Palestijnse Jihad. 

In 1993 ondertekenden de PLO en Israël in Oslo een vredesakkoord, waarin werd afgesproken dat de Palestijnen Israël als legitieme staat zouden erkennen en de Palestijnen zelfbestuur zouden krijgen in de sinds 1967 bezette gebieden. In 1995 werd de Palestijnse Nationale Autoriteit (PNA) opgericht, die de Palestijnse gebieden bestuurt. Begin 2000 liepen nieuwe onderhandelingen tussen Israël en de PNA echter stuk. In 2001 brak de Tweede Intifada uit, die veel gewelddadiger was dan de eerste en tot 2005 duurde.  

In 2006 won Hamas de verkiezingen in de Palestijnse gebieden, wat een conflict tussen Hamas en Fatah veroorzaakte. In 2007 wist Hamas de controle over de Gazastrook te krijgen en sindsdien zijn de Palestijnse gebieden feitelijk verdeeld tussen een door de PNA bestuurde Westoever en een door Hamas beheerste Gazastrook. In december 2008 en januari 2009 lanceerde het Israëlische leger een grootscheepse militaire campagne in de Gazastrook (de Gaza Oorlog). Onder invloed van de ‘Arabische lente’ (de omverwerping van autoritaire regiems in Tunesië, Egypte, Libië en enkele Golfstaten) kwamen de PNA en Hamas in april 2011 tot een vergelijk. Het z.g. ‘vredesproces’ tussen Israël en de Palestijnen ligt echter al sinds 2009 stil.

Actoren betrokken bij vredesinitiatieven

 

Vele partijen hebben geprobeerd te bemiddelen in het conflict tussen Israël, haar Arabische buurlanden en de Palestijnen. De Verenigde Naties heeft nooit een hele grote rol gespeeld, maar lanceerde in 1947 wel het oorspronkelijke verdelingsplan voor Palestina. Daarna is de VN voornamelijk opgetreden als humanitaire beschermer van de Palestijnse vluchtelingen (UNRWA) en als vredesbewaker in het noorden van Libanon (de UNIFIL-vredesmacht, sinds 1978). Ook behoort de VN tot het Midden-Oosten Kwartet, dat vanaf 2002 namens de internationale gemeenschap zoekt naar een oplossing van het conflict en waarvan ook de VS, Rusland en de EU deel uitmaken.   

De Verenigde Staten hebben altijd grote belangen gehad in het Midden-Oosten en gelden als de belangrijkste bondgenoot en steunpilaar van Israël (politiek, economisch en militair). Veel Amerikaanse presidenten hebben vredespogingen ondernomen, met wisselend succes. In 1979 bewerkstelligde president Jimmy Carter het Camp David Akkoord tussen de Egyptische president Anwar Sadat en de Israëlische premier Menachim Begin. Latere pogingen om Israël en de Palestijnse leiders nader tot elkaar te brengen waren minder succesvol, maar de Amerikaanse invloed blijft van cruciaal belang om tot een definitieve vredesregeling te komen.   

Zowel in Israël als aan Palestijnse zijde zijn talloze organisaties actief die zich inzetten voor vrede en verzoening. Israël kent van oudsher een sterke vredesbeweging, die pleit voor onderhandelingen met de Palestijnen in plaats van gewapende confrontaties. Peace Now is één van de meest spraakmakende organisaties en keert zich bijv. tegen het Israëlische vestigingsbeleid in de bezette gebieden. Bekende onafhankelijke woordvoerders van de Israëlische vredesbeweging zijn de journalist Ury Avnery en de schrijver Amos Oz. Aan Palestijnse kant staan pleitbezorgers van een vreedzame dialoog aan nog hardere kritiek bloot dan hun tegenhangers in Israël – ‘vrede’ en alles wat daarmee verband houdt heeft voor veel Palestijnen een nare bijsmaak omdat het hun nooit veel verbetering in hun lot heeft gebracht.   

Toch zijn er ook gezamenlijke initiatieven voor dialoog en een betere verstandhouding tussen Israëliërs en Palestijnen, in sommige gevallen opgezet of gesteund door buitenlandse organisaties of vredesactivisten, zoals bijv. de Nederlandse vredesorganisatie IKV-Pax Christi. Tussen Jeruzalem en Tel Aviv ligt het vredesdorp Oase van Vrede (in het Hebreeuws en Arabisch: Neve Shalom – Wahat as-Salam), waar vanaf de stichting in 1970 Joden en Arabieren samenleven en –werken en verzoening in praktijk brengen.   

Beide vredeskampen komen echter steeds onder zware druk als het geweld oplaait, zoals tijdens de twee intifada’s en de wederzijdse aanvallen op en vanuit Libanon en de Gazastrook.    

Links met Nederland

Nederland is op vele manieren betrokken bij het conflict in het Midden-Oosten. Lange tijd gold Nederland als een trouwe bondgenoot van Israël en nog steeds is de politiek en de publieke opinie in het algemeen pro-Israël. Toch is de kritiek op het optreden van Israël in de bezette gebieden de laatste jaren sterk toegenomen, evenals de aandacht voor het lot van de Palestijnen.   

Tussen 1979 en 1985 hebben zo’n 9.000 Nederlandse militairen deelgenomen aan de VN-vredesmacht in Noord-Libanon, UNIFIL (United Nations Interim Force in Lebanon), die vanaf 1978 toezicht houdt op de strijdende partijen in het grensgebied tussen Israël en Libanon (waaronder Palestijnse strijdgroepen en Hezbollah).   

Een aantal Nederlandse organisaties zijn actief in Israël en de Palestijnse Gebieden, op het gebied van vredesopbouw of met humanitaire of ontwikkelingsprojecten. Ook wordt er internationaal campagne gevoerd. Meest actief op vredesgebied zijn IKV-Pax Christi, ICCO, Oxfam Novib en Cordaid, die in Nederland bijv. ook gezamenlijk de campagne United Civilians for Peace voeren.  Andere Nederlandse organisaties met activiteiten in Israël-Palestina zijn o.a. War Child en SOS Kinderdorpen, respectievelijk in de bezette gebieden en in Israël zelf.  

Cijfers

Tegenover de ± 700.000 Palestijnse vluchtelingen uit 1948 staat een ongeveer gelijk aantal Joden dat in de jaren daarna uit Arabische landen is vertrokken of verdreven, meest naar Israël. In 1940 vormden Joden rond 30% van de bevolking van Palestina; in 1950 telde Israël ± 2 miljoen inwoners, waarvan de helft Palestijnen (door Israël Israëlische Arabieren genoemd). In 1970 was de Joodse bevolking toegenomen tot 70%. In 2013 heeft Israël (zonder de bezette gebieden) ruim 7,5 miljoen inwoners, waarvan ongeveer ¾ Joden, zij het lang niet allemaal religieus. Voor de autoriteiten is het van groot belang dat Joden in de meerderheid blijven en zo het Joodse karakter van de staat garanderen. Dit verklaart voor een deel het beleid om Palestijnen zoveel mogelijk buiten de grenzen te houden of te plaatsen. Het totale aantal Palestijnse inwoners van de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook wordt geschat op ± 2,5 miljoen. 

Het aantal Palestijnen dat buiten Palestina in vluchtelingenkampen woont is sinds 1948 sterk gegroeid, door geboorte en door de aankomst van nieuwe vluchtelingen bij elke uitbarsting van geweld (met name de Zesdaagse Oorlog in 1967). UNRWA, de VN-organisatie die zich bezighoudt met de hulp aan Palestijnse vluchtelingen, schat het totale aantal geregistreerde vluchtelingen nu op zo’n 5 miljoen.   

In 1982 bezette Israël grote delen van Libanon. Tijdens die bezetting en onder het oog van het Israëlische leger trokken in september Libanese Christelijke milities, als vergelding voor de moordaanslag op hun leider, de Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shatila binnen en moordden in twee dagen en nachten iedereen uit die ze konden vinden. De schattingen van het aantal doden lopen uiteen van 700 tot 3.500.   

Ook de Israëlische militaire acties in Gaza in 2008-09 en in november 2012 hebben veel Palestijnse slachtoffers geëist, naar schatting respectievelijk ± 1.300 en ± 170. Het is moeilijk vast te stellen hoeveel hiervan strijders waren en hoeveel ongewapende burgers. Aan Israëlische zijde zijn in de loop der jaren honderden dodelijke burgerslachtoffers gevallen, door politiek geweld, zelfmoordaanslagen en raketbeschietingen vanuit Gaza en Noord-Libanon. Daarnaast zijn in alle sinds de stichting van de staat Israël gevoerde oorlogen meer dan 20.000 Israëlische militairen gesneuveld.

Links en downloads

  - United Nations Relieve and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East,  http://www.unrwa.org/index.php. 

-WOOLF, A. Atlas of Conflicts. The Arab-Israeli conflict, World Almanac Library. 

-Getuigenissen van Israëlische soldaten over hun leger-ervaringen in Palestijnse Gebieden: http://www.breakingthesilence.org.il/

Media

 

Buitenland Dossier – Israëlisch-Palestijns conflict:

http://www.volkskrant.nl/achtergrond/buitenland/israel-palestijnen/ 

 

Rapporten

 

Verslag over kinderslachtoffers in het conflict,maart 2001

http://www.un.org/children/conflict/english/palestine.html

 

Websites

 

International Crisis Group

Regions/ Countries : Israel/ Palestine:

http://www.crisisgroup.org/en/regions/middle-east-north-africa/israel-palestine.aspx

 

Amnesty International

De Bibliotheek – Dossier Israël (en de bezette gebieden):

http://www.amnesty.nl/landen_dossier/5715

 

IKV Pax Christi

Israël & Palestina - Achtergronden en documentatie:

http://www.ikvpaxchristi.nl/conflictgebieden_middenoosten_israel_palestina.htm