Conflicten Teller nl

  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtsstrijd
  • Dit heeft nog niet geleid tot geweld of de spanningen gaan niet langer met geweld gepaard
  • Het conflict speelt nu, of niet langer dan een jaar geleden
  • Er is gewapende strijd om de macht over (een deel van) het land
  • Bij de strijd is minstens één regeringsleger en één andere gewapende groepering betrokken
  • Er is gewapende strijd geweest tussen gewapende groepen met meer dan 25 doden per jaar.
  • Er is nu geen grootschalige gewapende strijd meer, er is een vredesakkoord, staakt-het-vuren of het conflict is slapend
  • Er vallen (relatief) weinig doden door de strijd; minder dan 25 per jaar.
  • De oorzaken van het conflict zijn nog niet echt weggenomen.
  • Er kan opnieuw gewapende strijd uitbreken.
  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtstrijd.
  • Het conflict valt niet onder de bovenstaande 3 definities, maar is belangrijk genoeg om onder de aandacht te worden gebracht.
  • Bij dit conflict zijn filmpjes en/of teksten beschikbaar waarin de persoonlijke verhalen achter het conflict verteld worden.
  • KIik op de vertellerknop hierboven om de popup met de filmpjes te openen.

Aantal conflicten
in de wereld

Ivoorkust

januari 2011

Inleiding

In 1999 vond er in Ivoorkust een militaire coup plaats, waarna er een grote politieke onstabiliteit in het land ontstond. In 2002 lanceerden rebellen uit het noorden van Ivoorkust een opstand tegen de toenmalige regering. Sinds 2003 zijn er verschillende vredesakkoorden ondertekend en is er sinds 2007 begonnen met een vredesproces, maar het land is nog steeds in tweeën verdeeld waarbij de rebellen het noorden deels nog controleren. Sinds de presidentsverkiezingen eind 2010 is er een crisis in Ivoorkust. President Gbagbo wil zijn verlies tegen zijn eeuwige noordelijke rivaal Quattara niet erkennen en weigert, ondanks grote druk van internationale gemeenschap, af te treden. Beide kandidaten hebben zich tot president laten beëdigen. Bij gewelddadige botsingen tussen aanhangers van beide kandidaten vielen al bijna 200 doden.

Edit
Delete
Betrokken partijen

– De regering en het leger van Ivoorkust
– De rebellenbeweging Forces Nouvelles
– De gewapende jeugdbeweging Jeunes Patriotes
– Liberiaanse (jeugd)milities
– De VN
– Frankrijk
– De Afrikaanse Unie (AU)
– De Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten (ECOWAS)

 

Edit
Delete
Het conflict

Ivoorkust is een voormalige Franse kolonie. De bevolking van Ivoorkust bestaat uit ongeveer zestig verschillende etnische bevolkingsgroepen, en over het algemeen wordt het noorden voornamelijk bevolkt door moslims en het zuiden door christenen. In 1960 werd het land onafhankelijk, waarna het lange tijd bekend stond als een van de meest welvarende staten in Afrika; het had daardoor een grote aantrekkingskracht op economische migranten. Van 1960 tot 1993 werd het land bestuurd door één partij, met aan het hoofd president Félix Houphouët-Boigny.


In de jaren ’80 onderging Ivoorkust een economische neergang, waardoor er maatschappelijke onrust ontstond. Om tegemoet te komen aan de bevolking werd er besloten om het land om te vormen tot een meerpartijendemocratie. Houphouët-Boigny won de eerste verkiezingen in 1990, maar stierf drie jaar later, om te worden opgevolgd door Henri Konan Bédié, die in 1995 ook de verkiezingen won. Onder het eenpartijstelsel van Houphouët-Boigny waren etnische spanningen en tegenstellingen altijd zo veel mogelijk tegengegaan, maar na diens dood werden culturele en etnische verschillen steeds meer een issue, doordat politici op deze verschillen gingen inspelen om zo meer macht te vergaren. Ook het grote aantal emigranten wat ooit naar Ivoorkust gekomen was werd een heikel punt in de Ivoriaanse samenleving; migranten kregen steeds vaker de schuld van de slechte economie en het concept ‘Ivoirité’ werd door Bédié geïntroduceerd, wat allochtone Ivorianen van autochtone Ivorianen scheidde. Discriminatie werd steeds meer de norm, wat verdere spanningen in de samenleving teweegbracht, vooral onder de migrantenbevolking (voornamelijk uit de buurlanden Mali en Burkina Faso) en de moslims in het noorden.


In de late jaren ‘90 kwamen gewelddadigheden tegen Afrikaanse migranten steeds vaker voor. De politieke en maatschappelijke stabiliteit in Ivoorkust werden hierdoor steeds meer ondermijnd, en in 1999 werd er een militaire coup gepleegd onder aanvoering van generaal Robert Guéï  Onder zijn bewind werden er in 2000 presidentsverkiezingen georganiseerd, die Guéï  verloor. De winnaar was Laurent Gbagbo, die voornamelijk door het christelijke zuiden gesteund werd. Een derde kandidaat, Alassane Ouatarra, was vooral populair  in het islamitische noorden maar werd van de verkiezingen uitgesloten omdat zijn ouders niet beiden in Ivoorkust geboren zouden zijn. Hij eiste nieuwe verkiezingen.

Spanningen tussen de aanhangers van de verschillende kandidaten stegen enorm, ondanks pogingen van de nieuwe president Gbagbo en Ouatarra om samen tot een oplossing te komen. In september 2002 resulteerde dit in een rebellie van de legeronderdelen van Ivoorkust die in het noorden zaten, wat de officiële start is van dit conflict. Tijdens de eerste dagen van de rebellie kwam oud-president Guéï om het leven.

De delen van het Ivoriaanse leger die in 2002 in het noorden een muiterij startten, vormden de rebellenbeweging MCPI (Mouvement patriotique du Cote d'Ivoire – Patriotische Beweging van Ivoorkust). De MCPI streefde naar meer rechten voor de moslimbevolking in het noorden en nieuwe presidentsverkiezingen. Twee andere rebellenbewegingen werden niet lang daarna eveneens actief: de MPIGO (Mouvement populaire ivoirien du Grand Ouest – Ivoriaanse Volksbeweging van het Grote Westen) en MJP (Mouvement pour la Justice et la Paix –Beweging voor Recht en Vrede). Beide bewegingen waren opgericht om de dood van oud-president Guei te wreken, maar wilden ook de regering van Gbagbo verdrijven. In 2003 gingen de MCPI, MPIGO en MJP samen onder de naam FN (Forces Nouvelles – Nieuwe Krachten).

De FN wisten het gehele noorden, wat 60% van heel Ivoorkust is, in handen te krijgen. Door het geweld werden veel burgers gedwongen te vluchten richting het zuiden, wat in handen was van de regeringstroepen. Deze werden gesteund door de gewapende jeugdbeweging Jeunes Patriotes (Jonge Patriotten), die geallieerd was aan president Gbagbo, en door Frankrijk, wat met een troepenmacht met een VN-mandaat in Ivoorkust gelegerd was. Tegelijkertijd waren in het westen van Ivoorkust Liberiaanse milities actief (die voort waren gekomen uit het gewelddadige conflict in Liberia) die de chaos in Ivoorkust vooral als een mogelijkheid zagen om het land te plunderen. Hierdoor verslechterde de situatie in Ivoorkust nog verder.

In 2003 werd er een wapenstilstand tussen de regering van Ivoorkust en de strijdende rebellengroeperingen gesloten en een vredesakkoord getekend in het Franse Linas-Marcoussis (het Marcoussis Akkoord). Er werd een VN vredesmissie in Ivoorkust geïnstalleerd die moest toezien op het bewaken van de vrede. De VN creëerde hiervoor een bufferzone tussen het noordelijke en het zuidelijke gedeelte van het land. Deze vrede hield echter geen stand en het conflict barstte weer in alle hevigheid los toen negen Franse soldaten bij een actie van de Ivoriaanse luchtmacht om het leven kwamen en de Fransen meteen terugsloegen en alle toestellen van de luchtmacht op hun basis onklaar maakten. Het geweld, waarbij ook de VN troepen in actie kwamen tegen de rebellen, verminderde eind 2004.

Via bemiddeling van de Afrikaanse Unie en de VN werden in 2005 opnieuw vredesonderhandelingen tussen de rebellen in het noorden en de regering in het zuiden gehouden. Deze onderhandelingen verliepen zeer moeizaam vanwege politieke spanningen tussen zowel de strijdende partijen als de VN en de Afrikaanse Unie, die het niet met elkaar eens waren. De kwalificatie van het nationale voetbalelftal van Ivoorkust voor de Wereldkampioenschappen van 2006 deed de spanningen in Ivoorkust verminderen, en in 2007 werd er een nieuwe vredesakkoord gesloten, ditmaal in Ouagadougou, na bemiddeling door Blaise Comparé, de president van Burkina Faso.  De leider van de FN, Guillaume Soro, werd minister-president onder president Gbagbo. Premier Soro en president Gbagbo hebben sindsdien meerdere akkoorden gesloten over de demobilisatie van het leger en de FN en het houden van nieuwe presidentsverkiezingen. Sinds 2008 zijn zowel het leger in het zuiden als de FN rebellen in het noorden bezig met ontwapenen.


Ontwikkelingen in 2010


Na het Ouagadougou Akkoord begonnen de noordelijke FN rebellen met het teruggeven van gebieden aan de centrale regering. De VN bleef met troepen aanwezig en hield de bufferzone tussen de twee delen van het land in stand.

De presidentsverkiezingen, die al in 2008 hadden moeten plaatsvinden, werden echter elke keer uitgesteld en in februari 2010, na nieuw uitstel voor onbepaalde tijd vanwege ernstige onlusten, stuurde president Gbagbo de regering naar huis. Met behulp van de president van Burkina Faso wist premier Soro een nieuwe regering te vormen waaraan de voorheen belangrijkste oppositiepartijen deelnamen.
   
De presidentsverkiezingen vonden uiteindelijk onder grote spanningen plaats in oktober en november 2010; in de tweede ronde moest president Gbagbo het opnemen tegen zijn eeuwige noordelijke rivaal Ouattara. De Onafhankelijke Kiesraad, gesteund door internationale waarnemers van de AU, ECOWAS, de VN, de EU, Frankrijk en de Verenigde Staten, wees Ouattara als voorlopige winnaar aan met 54% van de stemmen, maar zij werd de volgende dag teruggeroepen door de Grondwettelijke Raad, die vele stemmen ongeldig verklaarde en Gbagbo tot winnaar verklaarde. Beide kandidaten lieten zich tot president beëdigen en een nieuwe crisis was geboren, die tot op de dag van vandaag voortduurt. Bij gewelddadige botsingen tussen aanhangers van beide kandidaten vielen bijna 200 doden.

De voormalige Zuid Afrikaanse president Tabo Mbeki deed namens de AU een bemiddelingspoging maar moest onverrichter zake huiswaarts keren. Zijn rol is overgenomen door de Keniaanse premier Raila Odinga, die in eigen land betrokken was bij een soortgelijke patstelling na verkiezingen in December 2007, waarbij meer dan duizend doden vielen. Inmiddels is de internationale druk op Gbagbo om op te stappen gestaag toegenomen. Eind December arriveerden de presidenten van Benin, Sierra Leone en Kaapverdië in Ivoorkust en dreigden Gbagbo namens ECOWAS met militair ingrijpen als hij niet het veld zou ruimen, maar Gbagbo is niet van plan het presidentiële paleis te verlaten, ook niet na een tweede poging begin januari 2011. Ouattara verblijft intussen in een hotel in de economische hoofdstad Abidjan, beschermd door zo’n 800 VN militairen, die op hun beurt belegerd worden door bewapende aanhangers van Gbagbo en delen van het leger die hem trouw zijn gebleven. Zolang de bemiddelingen geen resultaat opleveren blijft de dreiging van een nieuwe burgeroorlog of grootschalig gewapend ingrijpen van buitenaf boven Ivoorkust hangen.

Volgens een recent onderzoek van Human Rights Watch (2011) zijn troepen van president Gbagbo en milities die hem steunen actief in de de stad Abidjan waar zij (vermeende) tegenstanders van Gbagbo martelen, vermoorden, ontvoeren en vrouwen verkrachten. Het zijn vaak georganiseerde geweldscampagnes tegen leden van oppositiepartijen, tegen etnische gropen uit het noorden van Ivoorkust en immigranten van buurlanden.


Naar schatting zijn er zo’n 4.000 burgers tijdens het conflict om het leven gekomen en 700.000 mensen ontheemd geraakt. Het overgrote deel daarvan is gevlucht vanuit het noorden van Ivoorkust naar het zuidelijke gedeelte van het land. In 2009 bevonden zich nog zo’n 42.000 vluchtelingen in het zuiden van Ivoorkust en rond de 23.000 in het buitenland.



 

Betrokkenheid internationale gemeenschap


Frankrijk, als voormalig kolonisator van Ivoorkust, is zeer betrokken geweest bij het conflict, omdat het op het moment dat het uitbrak met een troepenmacht in het land gestationeerd was. Toen het conflict losbarstte woonden er ongeveer 15.000 Fransen in het land en de troepenmacht trad op om zowel de Fransen te beschermen als om een einde te maken aan het geweld. De Fransen mochten optreden namens de VN, onder de politieke VN missie MINUCI (Mission des Nations Unies en Côte d’Ivoire). Na de ondertekening van het Marcoussis Akkoord in 2003 stuurde de VN zelf een vredesmissie, genaamd UNOCI (United Nations Mission in Côte d’Ivoire). De VN vredesmissie was verantwoordelijk voor een bufferzone tussen het noorden en het zuiden van het land om de vrede te bewaren en moest toezien op de implementatie van het vredesakkoord. Toen in 2004 het conflict weer oplaaide mengde ook de VN troepen zich in de strijd.

In 2005 waren zowel de VN als de Afrikaanse Unie betrokken bij nieuwe vredesonderhandelingen tussen de strijdende partijen. Mede doordat de VN en de Afrikaanse Unie het niet met elkaar eens waren verliepen de onderhandelingen moeizaam. De UNOCI missie is nog steeds actief in Ivoorkust, met een sterkte van bijna 9.000 blauwhelmen, naast rond 6.000 Franse troepen. 

 

Edit
Delete
Vredesproces en wederopbouw
Nederlandse NGO's actief

 

Stichting Vluchteling

SOS Kinderdorpen
Edit
Delete
Betrokkenheid vrouwen bij het conflict
Voordat er voor het eerst grote onrust in Ivoorkust uitbrak in de jaren ’90 was er een groeiende participatie van vrouwen in de samenleving en op de arbeidsmarkt. Door de burgeroorlog is hier echter een stilstand in gekomen.


52 procent van de 700.000 vluchtelingen waren vrouwen en meisjes. Tijdens het conflict was verkrachting een van de meest gebruikte vormen van geweld tegen vrouwen. Nog steeds is seksueel geweld tegen vrouwen en meisjes in Ivoorkust een groot probleem. Lokale en (intern)nationale NGO’s proberen vrouwen zo veel mogelijk te helpen de oorlogstrauma’s te verwerken. Zo werd er bijvoorbeeld in de stad Man in 2007 een herstelcentrum opgericht voor vrouwen die tijdens het conflict te maken hebben gehad met seksueel geweld.

Ook tijdens recent geweld van troepen van Gbagbo zijn vrouwen vaak het slachtoffer van verkrachting.


De verschillende strijdende partijen hadden (en hebben nog steeds) ieder een eigen vrouwenbeweging, zoals de CFPCI (Coordination des Femmes Patriotes de Côte d’Ivoire), geallieerd aan de regering van president Gbagbo. In het vredesproces zijn deze vrouwenbewegingen zeer actief geweest en ook nu vormen deze bewegingen een belangrijke basis voor de politieke participatie van vrouwen (die zowel voor het conflict als nu nog steeds erg laag is).


Edit
Delete
Betrokkenheid kinderen bij het conflict
Onder de vluchtelingen die door het geweld ontheemd waren geraakt bevonden zich veel kinderen. Daarnaast is bekend dat door de strijdende partijen veel gebruik gemaakt is van kindsoldaten.

Kinderen werden vaak door de strijdende partijen ontvoerd, maar er waren ook veel kinderen die zich aansloten bij een van de gewapende groeperingen omdat ze geen andere uitweg zagen; jeugdwerkloosheid was (en is) een groot probleem in Ivoorkust en in West Afrika in het algemeen.

Door het conflict zijn veel sociale voorzieningen, zoals onderwijs en gezondheidszorg, bijna helemaal weggevallen. Hierdoor hebben kinderen en jongeren het nog erg moeilijk. In Ivoorkust zijn verschillende (inter)nationale en lokale NGO’s actief om hen te helpen weer hun leven op te bouwen. Hetzelfde geldt voor de vele ex-kindsoldaten, die sinds 2007 gedemobiliseerd zijn en weer deel uit zijn en/of moeten gaan maken van de samenleving.
Edit
Delete
Links en downloads
Hier vind je links naar interessante websites en artikelen over dit conflict.

Media

Al Jazeera News op Volkskrant.nl – Exclusive Al Jazeera interview with Gbagbo,
http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2728/Buitenland/video/detail/1249809/Interview-Gbagbo.dhtml

BBC Country Profile Ivory Coast

http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1043014.stm



Q&A – Ivory Coast’s crisis (Engelstalig):
http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3567349.stm 


Volkskrant – Meer over Ivoorkust, actualiteit
http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2/home/203225/Ivoorkust/actualiteit/index.dhtml

NRC Handelsblad
‘In Ivoorkust heeft God het druk met voetbal’ (15 juni 2006):
http://www.nrc.nl/sport/article1693046.ece/In_Ivoorkust_heeft_God_het_druk_met_voetbal


Rapporten


Human Rights Watch 2011 - Cote d'Ivoire Violence Campaign by Security Forces, Militias

http://www.hrw.org/en/news/2011/01/26/c-te-d-ivoire-violence-campaign-security-forces-militias


Ploughshares – Armed Conflicts Report January 2009 – Côte d’Ivoire (Engelstalig):

http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-CotedIvoire.htm 


Website


International Crisis Group – Côte d'Ivoire
http://www.crisisgroup.org/en/regions/africa/west-africa/cote-divoire.aspx