Conflicten Teller nl

  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtsstrijd
  • Dit heeft nog niet geleid tot geweld of de spanningen gaan niet langer met geweld gepaard
  • Het conflict speelt nu, of niet langer dan een jaar geleden
  • Er is gewapende strijd om de macht over (een deel van) het land
  • Bij de strijd is minstens één regeringsleger en één andere gewapende groepering betrokken
  • Er is gewapende strijd geweest tussen gewapende groepen met meer dan 25 doden per jaar.
  • Er is nu geen grootschalige gewapende strijd meer, er is een vredesakkoord, staakt-het-vuren of het conflict is slapend
  • Er vallen (relatief) weinig doden door de strijd; minder dan 25 per jaar.
  • De oorzaken van het conflict zijn nog niet echt weggenomen.
  • Er kan opnieuw gewapende strijd uitbreken.
  • Er is sprake van grote politieke tegenstellingen, spanningen en/of machtstrijd.
  • Het conflict valt niet onder de bovenstaande 3 definities, maar is belangrijk genoeg om onder de aandacht te worden gebracht.
  • Bij dit conflict zijn filmpjes en/of teksten beschikbaar waarin de persoonlijke verhalen achter het conflict verteld worden.
  • KIik op de vertellerknop hierboven om de popup met de filmpjes te openen.

Aantal conflicten
in de wereld

DR Congo

Februari 2013 | Willem Punt

Inleiding

Het conflict in de Democratische Republiek Congo (DRC), ook wel simpelweg Congo genoemd, is één van de langstlopende conflicten ter wereld. Al decennialang wordt het land geteisterd door burgeroorlogen, gewapende groeperingen en conflicten met buurlanden. Sinds het vredesverdrag van 1999 heeft het conflict zich verplaatst naar het oosten van Congo in de provincies Kivu en Ituri. Hier gaat het conflict echter onverminderd door en is geweld tegen de bevolking aan de orde van de dag. Naar schatting zijn gedurende het conflict vijf miljoen Congolezen omgekomen en vandaag de dag zijn nog circa twee miljoen Congolezen op de vlucht.

Edit
Delete
Chronologie

Onder dit kopje vind je data die belangrijk zijn in het conflict. Je kan zo  bijvoorbeeld snel zien in welk jaar opstanden plaats vonden of juist vredesverdragen werden ondertekend.


1960: De voormalige Belgische kolonie Congo wordt onafhankelijk.

1965: Joseph Mobutu leidt een militaire coup en wordt president van Congo.

1994: Na afloop van de genocide in Rwanda vluchten extremistische Hutu’s naar het Noordoosten van Congo. Hier stichten ze de FDLR, een anti-Tutsi rebellengroep.

1997: Begin van de ‘Afrikaanse Wereldoorlog’: gesteund door Burundi, Oeganda en Rwanda, nemen anti-Mobutu rebellen de Congolese hoofdstad Kinshasa in. Mobutu wordt afgezet en Laurent Kabila wordt de nieuwe president.

1998: Rebellen, gesteund door vroegere bondgenoten Burundi, Rwanda en Oeganda, beginnen een opmars richting Kinshasa met als doel het verdrijven van Kabila. Angola, Tsjaad, Zimbabwe, Namibië en Soedan steunen echter Kabila.

1999: Het vredesakkoord van Lusaka resulteert in een staakt-het-vuren tussen de verschillende partijen.

2001: Laurent Kabila wordt vermoord door één van zijn lijfwachten. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Joseph Kabila.

2006: Joseph Kabila wint de verkiezingen en wordt de eerste democratisch gekozen president in vier decennia.

2006: Laurent Nkunda, een Congolese Tutsi, richt de pro-Tutsi beweging CNDP op en komt in opstand tegen de Congolese regering. Ook strijdt de CNDP tegen de Hutu-extremisten van de FDLR.

2009: Congo en Rwanda werken samen in een operatie tegen de CNDP. Dit leidt tot de arrestatie van Nkunda en een vredesakkoord tussen de resterende CNDP rebellen en het Congolese leger. De CNDP, nu onder leiding van Bosco Ntaganda, wordt deel van het Congolese leger.

2012: Onder leiding van Sultani Makenga en Bosco Ntaganda scheiden enkele honderden voormalige CNDP rebellen zich af van het Congolese leger en vormen de M23 beweging.
Edit
Delete
Betrokken actoren

In een conflict zijn altijd meerdere actoren betrokken. Dit kunnen organisaties zijn zoals politieke partijen, regeringen van betrokken landen,  rebellengroepen, of internationale organisaties zoals de Verenigde Naties. In sommige gevallen zelfs individuele personen, bijv. de president van een land of een rebellenleider. Hieronder staan de verschillende actoren en hun standpunten kort beschreven.


Nationaal niveau  

  • Joseph Kabila/Congolese overheid 
Joseph Kabila is sinds 2001 de president van Congo en baas van het Congolese leger. Zijn doel is om Congo bij elkaar te houden en de orde en rust in het land te herstellen. 

  • Maart 23 rebellen (M23) 
De M23 is een rebellengroep die voornamelijk uit Tutsi’s bestaat en actief is in het oosten van Congo. Uit onvrede over hun positie in het Congolese leger zijn ze in april 2012 afgesplitst van het Congolese leger en een rebellie begonnen tegen de Congolese overheid. De naam M23 verwijst naar het vredesakkoord van 23 maart 2009 tussen de overheid en de CNDP. De M23 bestaat voornamelijk uit ex-CNDP-soldaten en wordt geleid door beruchte oorlogsmisdadigers als Bosco Ntaganda en Sultani Makenga 

  • De Democratische Strijdkrachten voor de bevrijding van Rwanda (FDLR) 
De FDLR is een rebellengroep die voornamelijk bestaat uit de Hutu-bevolkingsgroep en actief is in het oosten van Congo. De FDLR bestaat voor een groot deel uit daders van de genocide in Rwanda die zijn gevlucht voor de – voornamelijk uit Tutsi’s bestaande - nieuwe regering in Rwanda. Hun doel is het verdrijven van de nieuwe Rwandese regering en strijden tegen de Tutsi bevolking. 

  • Mai Mai – milities 
De Mai Mai is een verzamelnaam voor verschillende gewapende groeperingen in het oosten van Congo. Het zijn lokale burgers die gewapende groeperingen beginnen om hun land te verdedigen. Desondanks maken ze zich veelvuldig schuldig aan plunderingen, banditisme en de schending van de mensenrechten tegen de Congolese bevolking. 


Internationaal niveau

  • Rwanda 
Rwanda is één van de buurlanden van Congo en al decennialang betrokken in het conflict. Redenen hiervoor zijn te vinden in de nasleep van de genocide in Rwanda en de angst voor de terugkeer van Hutu-extremisten die in 1994 verantwoordelijk waren voor de genocide. Ook verdient de overheid van Rwanda veel geld met het smokkelen van grondstoffen (diamant, kobalt, coltan) uit Congo. Uit verschillende rapporten van experts blijkt dat Rwanda de M23-rebellen ondersteunt in hun strijd tegen Kabila. 

  • Verenigde Naties (VN) 
De Verenigde Naties is sinds 1999 actief in het conflict in Congo. Met een waarnemingsmissie (genaamd MONUSCO) probeert de VN het in 1999 getekende vredesakkoord te controleren. MONUSCO - één van de grootste waarnemingsmissies van de VN ter wereld - kan tot dusver geen vrede brengen in het oosten van Congo.

Edit
Delete
Dieperliggende oorzaken

De dieperliggende oorzaken zijn oorzaken die op economisch, politiek, sociaal en religieus vlak spelen in een land. Hier wordt beschreven wat de verschillende actoren vinden van die oorzaken en hoe die een rol spelen in het conflict. De dieperliggende oorzaken voor het conflict in het oosten van Congo zijn erg complex en lastig te onderscheiden. In dit stuk kijken we naar politieke, economische, religieuze en sociale factoren die van invloed zijn op het conflict.


Sociaal 
Een belangrijke oorzaak van het conflict in Congo is te vinden in de slechte verstandhouding tussen verschillende bevolkingsgroepen, voornamelijk de Hutu’s en de Tutsi’s. Deze vijandige verhouding tussen de Hutu’s en Tutsi’s in Congo komt voort uit Rwanda, waar in 1994 naar schatting 500.000 tot 1.000.000 Tutsi’s en gematigde Hutu’s vermoord werden door extremistische Hutu’s. Nadat de genocide werd gestopt door de Tutsi-rebellenbeweging RPF, vluchtten de extremistische Hutu’s naar vluchtelingenkampen in het noordoosten van Congo. Daar richtten ze uiteindelijk de Hutu-rebellengroep FDLR op. Dit verplaatste het Hutu-Tutsi-conflict van Rwanda naar het noordoosten van Congo, waar veel Tutsi’s wonen. Verschillende rebellengroeperingen zoals de FDLR, CNDP en de huidige M23 zijn opgericht vanuit het perspectief van ofwel de Hutu’s, dan wel de Tutsi’s. Ook de rol van Rwandese regering in het conflict komt voort uit de grimmige verhoudingen tussen de Hutu’s en de Tutsi’s. 

Economisch
Congo is een van de armste landen ter wereld maar tegelijkertijd zeer rijk aan grondstoffen. Zo heeft Congo onder meer kobalt, zink, goud, uranium, coltan en diamant als voornaamste grondstoffen. Deze grondstoffen liggen ten oorsprong aan de lange duur van het conflict en worden daarom ook wel ‘conflictgrondstoffen’ genoemd. Veel rebellengroepen in Congo gebruiken deze grondstoffen om hun groep te financieren. Door illegale mijnen op te richten en grondstoffen naar buurlanden als Rwanda, Oeganda en Burundi te smokkelen verdienen de rebellengroepen veel geld, dat weer gebruikt kan worden voor het kopen van wapens. Ook buurlanden Rwanda en Oeganda profiteren economisch van het smokkelen van deze grondstoffen en zijn daarom betrokken in het conflict. Naast de invloed van conflictgrondstoffen is ook de armoede in het land een belangrijke economische factor in het conflict. Soldaat of rebel worden is voor veel Congolezen in het noordoosten van Congo een van de weinige mogelijkheden om aan werk, inkomen en eerste levensbehoeften te komen. 

Politiek 
De politieke situatie in Congo wordt gekenmerkt door instabiliteit. Sinds het vertrek van President Mobutu in 1997 is het land het speelveld voor verscheidene nationale en internationale conflicten. Omdat de Congolese regering al jaren niet meer haar taken als staat (controle van hun eigen territorium, geweldshandhaving en vermogen om te zorgen voor haar burgers) goed uitvoert, wordt Congo gezien als een zogenaamde ‘falende staat’. De regering slaagt er niet in om haar grenzen te bewaken en het geweld in het land te stoppen. De relatie van Congo met buurlanden als Oeganda en Rwanda is complex. De legers van Rwanda en Oeganda behoren tot de sterkste van de Centraal Afrikaanse regio en zijn veelvuldig actief geweest in Congo. Zo is de hulp van deze twee landen van groot belang geweest voor het afzetten van president Mobutu in 1997 en heeft samenwerking van deze landen met de Congolese regering uiteindelijk geleid tot het oppakken van oorlogsmisdadiger Laurent Nkunda. Tegelijkertijd zijn Oeganda en vooral Rwanda veelvuldig illegaal actief geweest in het noordoosten van Congo en steunen zij bepaalde rebellengroepen (de CNDP en de M23 bijvoorbeeld) die strijden tegen de Congolese regering. 

Religie 
Religie lijkt niet van invloed op het conflict in Congo. Alle actief betrokken partijen lijken overwegend aanhangers van het christendom en natuurgodsdiensten te zijn.

Edit
Delete
Verloop van het conflict

Naast de dieperliggende oorzaken zijn er ook ontwikkelingen die het conflict op korte of lange termijn beïnvloeden. Hiermee worden gebeurtenissen uit een conflict bedoeld, zoals opstanden en vredesonderhandelingen.



De oorsprong van het conflict (1994-1999)

De oorsprong van het conflict in Congo is te vinden in de Rwandese genocide van 1994. Extremistische Hutu-milities, in grote mate verantwoordelijk voor de genocide, vluchtten naar vluchtelingenkampen in het noordoosten van Congo. In een poging om deze milities onschadelijk te maken, vielen de voornamelijk uit Tutsi bestaande legers van Rwanda, Burundi en Oeganda, het noordoosten van Congo binnen. De anti-Mobutu-rebellen onder leiding van Laurent Kabila maakten hier gebruik van en met hulp van Rwanda, Burundi en Oeganda werd president Mobutu afgezet en vervangen door Laurent Kabila. De samenwerking tussen Kabila en zijn voormalige bondgenoten was van korte duur en dit leidde tot de zogenaamde ‘Afrikaanse Wereldoorlog’ waar negen Afrikaanse landen (Oeganda, Burundi, Rwanda, Congo, Tsjaad, Zimbabwe, Soedan, Namibië en Angola) en verschillende rebellengroeperingen aan deelnamen. In 1999 kwam er door het Lusaka-akkoord een staakt-het-vuren tot stand tussen de landen en de belangrijkste rebellengroepen. 


Sluimerende conflicten en vredespogingen (1999-2004)

Om toe te zien op het Lusaka-akkoord stuurde de Verenigde Naties in 2000 een vredesmissie genaamd MONUC (later werd de missie MONUSCO genoemd) naar het noordoosten van Congo. Ondanks het staakt-het-vuren waren hier nog steeds verschillende gewapende groeperingen, zoals de Hutu-FDLR en verschillende milities verbonden aan Rwanda en Oeganda, actief. Ondanks haar grootte (van uiteindelijk bijna 17.000 man) wist de missie niet veel stabiliteit te brengen. In 2001 wordt Laurent Kabila vermoord door één van zijn lijfwachten en uiteindelijk opgevolgd door zijn zoon Joseph Kabila. Dit leidde tot verscheidene nieuwe pogingen tot vrede tussen Congo en buurlanden Rwanda en Oeganda. Op 19 november 2004 werd in Dar es Salaam een historisch vredesakkoord getekend tussen Angola, Burundi, Centraal Afrikaanse Republiek, Congo-Brazzaville, Kenia, Soedan, Tanzania, Zambia, Oeganda, Rwanda en Congo. 


Het conflict escaleert wederom (2004-2009) 

Ondanks het vredesakkoord van Dar es Salaam houdt het conflict in het noordoosten van Congo aan. Het Congolese leger krijgt het veelvuldig aan de stok met de Hutu-FDLR en met de CDNP, een Tutsi rebellenbeweging gesteund door Rwanda. Omdat het Congolese leger en de CNDP beide strijden tegen de extremistische Hutu-FDLR wordt er diverse keren gezocht naar samenwerking tussen beide partijen. Dit mislukt meerdere malen en de CNDP maakt zich meerdere malen schuldig aan oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.   Begin januari 2009 maakt de tweede man van de CNDP, generaal Bosco Ntaganda, bekend dat hij het leiderschap overneemt van Nkunda en het CNDP wil samenvoegen met het Congolese leger om samen tegen de FDLR te vechten. Nkunda wordt enkele maanden later opgepakt door de Rwandese regering en gevangen gezet. Op 23 maart 2009 tekenen de CNDP en de Congolese regering een vredesakkoord waarin de CNDP deel gaat uit maken van het leger en leiders van het CNDP, zoals Bosco Ntaganda en Sultani Makenga, amnestie krijgen en officier worden in het Congolese leger. 


De rust is van korte duur (2009-2012) 

Na de samensmelting van de CNDP en het Congolese leger wordt het relatief stabieler in het noordoosten van Congo. Hoewel er nog verschillende gevechten tussen het Congolese leger en de FDLR plaatsvinden en de Mai-Mai-milities nog altijd aanhouden, is de intensiteit van het geweld in het noordoosten wel afgenomen. In april 2012 laait het conflict echter weer op. Enkele honderden soldaten - onder leiding van Bosco Ntaganda en Sultani Makenga - splitsen zich af van het Congolese leger. De muitende soldaten zijn voornamelijk voormalige CNDP-rebellen en noemen zichzelf de 23-maart-beweging (M23), verwijzend naar het vredesakkoord tussen de CNDP en het Congolese leger in 2009. Officiële redenen voor deze afsplitsing zijn de slechte omstandigheden in het Congolese leger, de fraude in de presidentiele verkiezingen van 2011 en het niet nakomen van de belofte uit het vredesakkoord van 23 maart 2009. Ook de internationale druk op President Kabila om oorlogsmisdadigers als Ntaganda en Makenga uit te leveren lijkt reden te zijn voor de afsplitsing van het leger en de rebellie tegen President Kabila. De M23 rukt snel op vanuit het noordoosten van Congo en wordt vermoedelijk gesteund door Rwanda en Oeganda. Op 20 november 2012 veroveren zij de belangrijke stad Goma op het Congolese leger. Op zondag 25 november wordt gemeld dat de M23 wil onderhandelen met President Kabila en verlaat de rebellenbeweging Goma.



 

Tijdens het conflict werden vrouwen en meisjes systematisch verkracht door gewapende groepen van verschillende partijen. Verkrachting werd vaak ingezet tegen de bevolking om angst en onderwerping aan de gewapende groepering te bewerkstelligen. Vooral in oost-Congo (noord- en zuid-Kivu) zijn verkrachtingen wijdverbreid en word het nog steeds als wapen ingezet om de bevolking te onderwerpen en terroriseren.

Edit
Delete
Actoren betrokken bij vredesinitiatieven

Gedurende het decennialange conflict in Congo zijn verscheidene initiatieven tot vrede en stabiliteit ondernomen. Los van officiële vredesonderhandelingen betreft dit initiatieven van verschillende lokale en internationale organisaties. Met de huidige intensiteit van het conflict richten vele van deze organisaties zich voornamelijk op conflictbeheersing, het verstrekken van primaire levensbehoeften en de directe gevolgen van het gewapende conflict.


Een voorbeeld van lokale initiatieven is het Panzi ziekenhuis in Bukavu, dat financieel wordt gesteund door de Europese Unie en verschillende particuliere organisaties. Het Panzi ziekenhuis wordt geleid door dokter Denis Mukwege en houdt zich voornamelijk bezig met de slachtoffers van seksueel geweld, iets wat een groot probleem is in het conflict in Congo. Naast het bieden van medische hulp, bieden dokter Mukwege en zijn personeel ook psychologische begeleiding en onderdak aan deze slachtoffers.

Ook verschillende internationale organisaties zijn actief in het conflict in Congo. Organisaties als Human Rights Watch, International Crisis Group en Amnesty International proberen zo goed mogelijk het conflict en de bijbehorende mensenrechtenschendingen in beeld te brengen om uiteindelijk, door druk uit te oefenen op de internationale gemeenschap, tot een politieke oplossing van het conflict te komen. Andere organisaties zoals Artsen zonder Grenzen, Oxfam en Refugees International richten zich meer op het verstrekken van primaire levensbehoeften aan de honderdduizenden Congolezen die ontheemd zijn door de gevolgen van het conflict.


Edit
Delete
Banden met Nederland

Onder dit kopje vind je meer informatie over de rol van Nederland in het conflict in Congo. 


Ook Nederland speelt een rol in het conflict in Congo. Samen met Groot-Brittannië was Nederland een van de eerste Europese landen die in juli 2012 de ontwikkelingshulp aan Rwanda opschortte. Dit in verband met de vermeende steun van Rwanda aan de M23 rebellen die actief zijn in het noordoosten van Congo. Op deze manier zet Nederland druk op de Rwandese overheid om de steun aan de rebellen te stoppen, en om een structurele oplossing aan te dragen voor het conflict. Ook werkt Nederland nauw samen met de Verenigde Naties. Zo heeft de Nederlandse regering in november van 2012 3,2 miljoen euro beschikbaar gesteld aan de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR voor de opvang van vluchtelingen uit het oosten van Congo. Nederland heeft geen militairen die deelnemen aan de VN-waarnemingsmissie in Congo.

Naast deze politieke oplossingen werkt de Nederlandse overheid ook samen met verschillende Nederlandse organisaties (o.a. Cordaid, WILPF, WO=MEN, Oxfam Novib) aan het zogeheten Nederlands Nationaal Actieplan 1325.  Het doel van dit nationale actieplan is om aandacht, ondersteuning en erkenning te krijgen voor de rol van vrouwen in (post)conflictsituaties. Door middel van onderzoek en goede samenwerking tussen de overheid en de verschillende organisaties, is het actieplan een poging om het lot van vrouwen in conflictsituaties als Congo te verbeteren.



Cijfers
Hieronder vind je een kort overzicht van cijfers met betrekking tot het conflict in Congo.

  • Aantal vluchtelingen ten gevolge van het conflict in Congo: 1.500.000 – 2.400.000 

  • Aantal doden ten gevolge van het conflict in Congo: 3.000.0000 – 7.000.0000 Opmerking: het International Rescue Committee, dat onderzoek heeft gedaan naar het aantal doden ten gevolg van dit conflict, verklaart dat het precieze aantal zeer moeilijk in te schatten is.[1] Vanwege het hoge aantal doden wordt dit conflict ook wel het dodelijkste conflict ter wereld sinds de WOII genoemd.       

  • Rangschikking op de lijst van ontwikkelde landen 2011: 187e van de 187 landen

  • Rangschikking op de lijst van falende staten 2012: 2e van de 187 landen


[1] http://www.nbcnews.com/id/34958903/ns/world_news-africa/t/review-congo-war-halves-death-toll/#.UQk8Ax2ZT-s

Links en downloads
Hier vind je links naar artikelen en websites over dit conflict.

Algemeen

BBC Country Profile: Democratic Republic of Congo
http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13283212

CIA World Factbook: Democratic Republic of Congo
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cg.html

Human Rights Watch: Democratic Republic of Congo
http://www.hrw.org/drc

International Crisis Group: Democratic Republic of Congo
http://www.crisisgroup.org/en/regions/africa/central-africa/dr-congo.aspx

Nieuws.nl, Dossier Congo
http://dossiers.nieuws.nl/buitenland/congo

Video

The Economist – A short recent history of Congo
http://www.youtube.com/watch?v=Vv8llEj0CXw

Crisis in the Congo: Uncovering the Truth
http://www.youtube.com/watch?v=vLV9szEu9Ag

New York Times – A doctor and his patient: Denis Mukwege
http://video.nytimes.com/video/2010/02/06/opinion/1247466911324/a-doctor-and-his-patient.html